Dava dosyanızda, tebligatta ya da UYAP’ta gördüğünüz kelimelerin sade karşılıkları. Her madde, konuyu ayrıntısıyla anlatan yazıya bağlanır; açıklamalar o yazıların “Kısa Cevap” bölümünden alınmıştır. Terim listesi yeni yazılar yayımlandıkça genişler.
Aradığınızı bulamadınız mı? Vatandaş Başvuru Rehberi‘ndeki kısa sözlüğe ve Sık Sorulan Sorular sayfasına bakabilir, sorunuzu Avukata Sor sayfasından iletebilirsiniz.
A · B · D · E · G · H · İ · K · M · O · Ö · P · S · T · U · V · Y
A
- Adli Sicil (Sabıka) Kaydı
- Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, şikâyetten vazgeçme/etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması, genel af veya kişinin ölümü hâllerinde adli sicil kaydı silinerek arşiv kaydına alınır (5352 s.
- Aile İçi Tapu Devri
- Aile içi tapu devri de tapu müdürlüğünde resmî senetle yapılır; sözlü anlaşma veya adi yazılı sözleşme mülkiyeti geçirmez (TMK m. 706, Tapu K. m. 26).
- Alt Kira Sözleşmesi
- Alt kira, kiracının kiralananı tamamen veya kısmen üçüncü bir kişiye kiraya vermesidir (TBK m. 322). Kural olarak kiracı, kiraya verene zarar verecek bir değişikliğe yol açmamak koşuluyla kiralananı alt kiraya verebilir.
- Anahtar Teslim Tutanağı
- Kiralananın tahliye edildiğinin kabulü için fiilen boşaltılması yeterli değildir; anahtarın da kiraya verene teslim edilmesi gerekir. Tahliye tarihi çekişmeliyse, boşaltmayı ve anahtar teslimini ispat yükü kiracıdadır .
- Anonim Şirket
- Türk Ticaret Kanunu'nun 329. maddesine göre anonim şirket, "sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir" ve pay sahipleri "sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur".
- Avukatlık Ücret Tarifesi 2026
- 2026 yılında geçerli olan bağlayıcı tarife, 4 Kasım 2025 tarihli ve 33067 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'dir (AAÜT).
B
- Banka veya Kredi Kartının Kötüye Kullanılması (TCK m. 245)
- TCK m. 245/1'e göre, başkasına ait bir banka veya kredi kartını her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kişi, kart sahibinin ya da kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın bunu kullanarak veya kullandırtarak kendisine ya da başkasına yarar sağlarsa üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
- Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma (TCK m. 53)
- TCK m. 53/1'e göre kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanunî sonucu olarak; kamu görevi üstlenmekten, seçme ve seçilme ehliyetinden, velayet hakkından ve vesayet ya da kayyımlık hizmetinde bulunmaktan, vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan ve bir kamu kurumunun ya da meslek kuruluşunun iznine tabi bir mesleği serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten yoksun bırakılır.
- Boşanmak İçin Gerekli Evraklar
- Boşanma davası için gerekli temel belgeler şunlardır: dava dilekçesi , kimlik belgesi , nüfus kayıt örneği , vekille takip ediliyorsa özel yetkili ve fotoğraflı vekâletname , iddiaları destekleyen deliller ve anlaşmalı boşanmada protokol .
D
- Dava Harcı Hesaplama
- Dava açılırken 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca başvurma harcı ile peşin karar ve ilam harcı yatırılır. Karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır; ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oran yirmide bir olarak uygulanır.
- Devleti ve Kurumlarını Aşağılama (TCK m. 301)
- TCK m. 301/1'e göre Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Türkiye Büyük Millet Meclisini, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ve Devletin yargı organlarını alenen aşağılayan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Devremülk
- Devremülk, mesken olarak kullanılmaya elverişli bir yapı veya bağımsız bölümün ortak maliklerinden her biri lehine, yılın belli dönemlerinde yararlanma hakkı tanıyan ve müşterek mülkiyet payına bağlı olarak kurulan bir irtifak hakkıdır (KMK m. 57).
- Devre Mülk / Devre Tatil Farkı
- Devremülk, Kat Mülkiyeti Kanunu m. 57 vd. uyarınca müşterek mülkiyet payına bağlı olarak kurulan, tapuya tescil edilen ve mirasçılara geçen bir irtifak hakkıdır.
E
- Ehliyetsizlik Nedeniyle Tapu İptali
- Ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz (TMK m. 15). Bu nedenle akit tarihinde ayırt etme gücünden yoksun olan malikin yaptığı devir baştan geçersizdir ve tapu iptali ile tescil istenebilir.
G
- Geçici Nedenler ve Alkol Etkisi (TCK m. 34)
- TCK m. 34/1'e göre, geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle, işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez.
H
- HAGB
- HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması), mahkemenin kurduğu mahkûmiyet hükmünü beş yıllık bir denetim süresi boyunca askıya alan ve bu süre kasten yeni bir suç işlenmeden geçirilirse davanın düşmesiyle sonuçlanan bir kurumdur (CMK m. 231); uygulanabilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması ve sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkûm olmaması gerekir.
- Hapis Cezasının Ertelenmesi (TCK m. 51)
- TCK m. 51/1'e göre, işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sınır, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olanlar bakımından üç yıldır .
- Hatalı Estetik Ameliyat
- Estetik amaçlı müdahaleler, hasta ile hekim arasındaki tedavi sözleşmesinden farklı olarak eser sözleşmesi hükümlerine tâbidir (TBK m. 470 ve devamı).
- Hekimin Aydınlatma Yükümlülüğü
- Hekimin aydınlatma yükümlülüğü, hastaya yapılacak müdahalenin niteliğini, risklerini, alternatiflerini ve reddetme hâlinde doğacak sonuçları hastanın anlayabileceği bir dille anlatma borcudur.
İ
- İcra Takibine İtiraz
- İlamsız icra takibine itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yapılmalıdır; bu süre kesindir ve kaçırılırsa takip kesinleşip mal varlığına haciz konulabilir.
- İnfaz Hesabı
- İnfaz hesabı tek bir sabit formülle yapılamaz; hükümlünün fiilen cezaevinde geçireceği süre, mahkemenin verdiği cezadan, koşullu salıverilme oranından (suçun türüne göre değişir) ve varsa denetimli serbestlik süresinin düşülmesinden sonra belirlenir.
- İntihara Yönlendirme Suçu (TCK m. 84)
- TCK m. 84/1'e göre başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararını kuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- İş Kazası Tazminatı
- İş kazası tazminatı tek bir sabit formülle hesaplanamaz; ücret, maluliyet (meslekte kazanma gücü kaybı) oranı, kusur dağılımı, yaş ve SGK’dan yapılan ödemeler gibi birden fazla değişkene bağlıdır, bu yüzden dosya incelenmeden kesin bir rakam verilemez.
K
- Kamu Mallarının Haczi
- 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesine göre belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirleri, şartlı bağışlar ve kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ile tahsil ettiği vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez.
- Karara Çıkmış (Dosya Durumu)
- "Karara çıkmış" ibaresi, mahkemenin duruşmada hüküm sonucunu açıkladığını (tefhim ettiğini) gösterir.
- Katılma Yolu ile İstinaf
- Katılma yolu ile istinaf, kararı süresinde istinaf etmeyen tarafın, karşı taraf istinaf başvurusunda bulunduğunda, karşı tarafın istinaf dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren belirli bir süre içinde kendi de istinafa başvurabilmesini sağlayan bir haktır.
- Kaybolmuş Eşya Üzerinde Tasarruf (TCK m. 160)
- TCK m. 160'a göre, kaybedilmiş olması nedeniyle malikinin zilyetliğinden çıkmış olan ya da hata sonucu ele geçirilen eşya üzerinde, iade etmeksizin veya yetkili mercileri durumdan haberdar etmeksizin malik gibi tasarrufta bulunan kişi, şikâyet üzerine bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
- Kaza Kusur Oranına İtiraz
- Kusur oranına itiraz, bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde yazılı olarak yapılır. İtirazın sonuç doğurması için raporun hangi noktada dosyayla çeliştiğinin somut olarak gösterilmesi gerekir.
- Kıdem Tazminatı Hesabı
- Kıdem tazminatının genel şartları için kıdem tazminatı şartları ve hesaplanması yazımıza bakabilirsiniz; bu yazıda ise elinizdeki maaş bordrosuyla adım adım nasıl hesap yapacağınızı somut örneklerle gösteriyoruz.
- Kişisel Mal (Evlilik Öncesi Mallar)
- 4721 sayılı Kanun'un 220. maddesine göre mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri kişisel maldır ve tasfiyede paylaşıma girmez.
- Konkordato
- Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla vade verilmesi veya tenzilat yapılması yoluyla borçlarını yeniden yapılandırmasına imkân tanıyan bir hukuki kurumdur (İİK m.285/1).
- Kötüniyet ve Ayrımcılık Tazminatı
- Kötüniyet tazminatı, iş güvencesi kapsamı dışında kalan bir işçinin sözleşmesi fesih hakkının kötüye kullanılmasıyla sona erdirilmesi hâlinde doğar ve bildirim süresinin üç katı tutarında ödenir.
M
- Marka Tescil Başvurusu
- Marka tescil başvurusu, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca Türk Patent ve Marka Kurumu 'na yapılır. Kurum başvuruyu önce mutlak ret nedenleri (m. 5) yönünden inceler; engel yoksa başvuru Resmî Markalar Bülteni'nde yayımlanır.
- Meşruhatlı Vize
- "Meşruhatlı vize", mevzuatta bu adla geçmeyen ama uygulamada yerleşmiş bir terimdir; kanuni karşılığı 6458 sayılı Kanun'un 11. maddesindeki "geliş amacını da belirten vize"dir.
- Mirastan Çıkarma
- Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ancak iki sebeple mirasçılıktan çıkarabilir: mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi (TMK m. 510).
- Miras Paylaşımı ve Saklı Pay
- Türk Medeni Kanunu mirasçıları üç zümreye (dereceye) ayırır; önceki zümrede tek bir mirasçı bile varsa sonraki zümre mirasçı olamaz — 1. zümre çocuklar/torunlar, 2. zümre ana-baba ve kardeşler, 3. zümre büyük ana-büyük babalar ve onların altsoyudur.
O
- Orijinal Parça Fark Bedeli
- Zorunlu trafik sigortasında hasar gören parça orijinal ise, kural olarak orijinal parça ile değiştirilir . Eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçaya ancak hak sahibinin onayı alınırsa ya da orijinalle değişim imkânı yoksa geçilebilir.
Ö
- Özel Nitelikli Kişisel Veri
- Özel nitelikli kişisel veriler, 6698 sayılı Kanun'un 6. maddesinde tek tek sayılmıştır : ırk, etnik köken, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep veya diğer inançlar, kılık ve kıyafet, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleri ile biyometrik ve genetik veriler .
P
- Patent Başvurusu
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 82. maddesine göre, teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir.
S
- Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz
- Engelli sağlık kurulu raporuna itiraz, raporun ilgiliye teslim tarihinden itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır; süresinde yapılmayan itirazlar değerlendirilmez.
- Savunma Sanayii Destekleme Fonu
- Fon, 3238 sayılı Savunma Sanayii ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'un 12. maddesiyle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde kurulmuştur.
- Sigorta Şirketine Başvuru Süreci
- 2918 sayılı Kanun'un 97. maddesine göre zarar gören, dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmak zorundadır .
- Sosyal Yardım Parası ve Aile Desteği
- Sosyal yardımların temel çerçevesi 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu ile çizilmiştir.
- Sovtaj Bedeli
- Sovtaj bedeli, tam hasara uğramış (pert) aracın hurda ya da kalıntı değeridir . Tazminat hesabında kural şudur: aracın rizikodan önceki rayiç değerinden sovtaj bedeli düşülür ve fark ödenir; bu hâlde hasarlı araç sigortalıda kalır.
T
- Tehiri İcra
- İcra ve İflas Kanunu'nun 36. maddesine göre ilama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlu; hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie depo edildiğini ispat ederse , hükmolunan miktar kıymetinde taşınır rehni, esham, tahvilât, taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti gösterirse ya da hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malı mahcuz ise, icranın geri bırakılması kararı almak üzere icra müdürü tarafından kendisine uygun bir süre verilir.
- Tekerrür (Mükerrirlik)
- Suçta tekerrür (TCK m.58), kişinin önceki bir suçtan verilen cezası kesinleştikten sonra, kanunda belirlenen süreler içinde yeni bir suç işlemesi hâlidir ve kişiyi “mükerrir” sıfatına sokarak infaz rejimini ağırlaştırır.
- Telif Hakkı
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 13. maddesine göre fikir ve sanat eserleri üzerinde sahiplerinin mali ve manevi menfaatleri kanun dairesinde himaye görür.
- Temettü
- Türk Ticaret Kanunu'nun 509. maddesine göre sermaye için faiz ödenemez ve " Kâr payı ancak net dönem kârından ve serbest yedek akçelerden dağıtılabilir." 508. maddeye göre esas sözleşmede aksine hüküm yoksa kâr payı, "pay sahibinin sermaye payı için şirkete yaptığı ödemelerle orantılı olarak hesap edilir" ve yıllık kâr yıllık bilançoya göre belirlenir.
- Tensip Zaptı
- Tensip zaptı, dava dilekçesinin mahkemeye ulaşmasının ardından hâkimin dosya üzerinde yaptığı ilk inceleme sonucunda düzenlediği ve yapılacak usul işlemlerini sıraladığı tutanaktır.
- Terekeye Temsilci Atanması
- Türk Medeni Kanunu'nun 640. maddesine göre birden çok mirasçı bulunması hâlinde mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.
- Trafik Kazası Tazminatı
- Trafik kazası mağduru, maddi tazminat (araç onarımı, değer kaybı, tedavi gideri, iş gücü kaybı) ve manevi tazminat (acı ve üzüntü karşılığı) olmak üzere iki ana grupta zarar talep edebilir.
U
- UYAP Vatandaş Portalı
- UYAP Vatandaş Portalı, e-Devlet şifresi veya elektronik imza ile girilen ve kişinin tarafı olduğu dosyaları görüntülemesine, dilekçe göndermesine ve harç ödemesine imkân veren resmî uygulamadır.
V
- Vergi Ceza İhbarnamesi
- Vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren 30 gününüz vardır ve bu süre içinde birbirini dışlayan üç yoldan birini seçmeniz gerekir: vergi mahkemesinde dava açmak, uzlaşma talep etmek veya cezada indirim istemek.
Y
- Yaş Küçüklüğü (TCK m. 31)
- TCK m. 31'e göre fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; haklarında yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ölçüt yaş değil kusur yeteneğidir : fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama veya bu fiille ilgili davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur, yine yalnızca tedbir uygulanır.
- Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması
- Yoksulluk nafakası, talep edenin kusurunun daha ağır olması veya boşanma yüzünden yoksulluğa düşmemesi hâlinde hükmedilmez.
Hukuki Bilgilendirme
Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Süreler ve sonuçlar somut olayın koşullarına göre değişir; kesin değerlendirme için dosyanız incelenmelidir.
Son güncelleme: 7 Eylül 2026 · Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya