İnfaz Hukuku Rehberi: İnfaz Nedir? Tekerrür ve 1., 2., 3. Defa Mükerrirlik Uygulamaları

Ceza yargılamasının tamamlanıp hükmün kesinleşmesinden sonra başlayan süreç, ceza adalet sisteminin en kritik aşamalarından birini oluşturur: İnfaz. İnfaz hukuku, kesinleşmiş mahkeme kararlarının nasıl yerine getirileceğini, hükümlülerin hak ve yükümlülüklerini ve cezaevinde geçirilecek süreleri düzenleyen teknik ve karmaşık bir hukuk dalıdır.

Kısa Cevap

Suçta tekerrür (TCK m.58), kişinin önceki bir suçtan verilen cezası kesinleştikten sonra, kanunda belirlenen süreler içinde yeni bir suç işlemesi hâlidir ve kişiyi “mükerrir” sıfatına sokarak infaz rejimini ağırlaştırır. Süre sınırı, önceki ceza 5 yıldan fazla hapis ise infazdan itibaren 5 yıl, 5 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise infazdan itibaren 3 yıldır; bu süre içinde yeni suç işlenmezse tekerrür hükümleri uygulanmaz. Tekerrür, cezanın infaz edilmiş olmasını değil, önceki mahkûmiyetin kesinleşmiş olmasını şart koşar.

Bu rehberde, infaz hukukunun temel kavramlarını, ceza adaletinde caydırıcılığı artırmak amacıyla uygulanan “suçta tekerrür” (recidivism) müessesesini, 1. ve 2. defa mükerrirlik rejimlerini ve kamuoyunda sıklıkla yanlış bilinen “3. defa tekerrür” kavramının yasal durumunu Yargıtay’ın emsal kararları ışığında ele alacağız.

1. İnfaz Nedir?

Hukuki anlamda infaz, mahkemeler tarafından verilen ve kesinleşen ceza ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi işlemidir. İnfazın temel amacı, yalnızca cezalandırmak değil, hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyerek topluma kazandırılmasını (rehabilitasyonunu) sağlamaktır. İnfaz süreci 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile düzenlenir.

2. Suçta Tekerrür Nedir? (TCK m. 58)

Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 58. maddesinde düzenlenen “suçta tekerrür”, kişinin önceden işlediği bir suçtan dolayı verilen ceza kesinleştikten sonra, belirli yasal süreler içinde yeni bir suç işlemesi halidir. Tekerrür durumunda kişi “mükerrir” (tekrar eden) olarak adlandırılır.

Tekerrürün Şartları:

1. Önceki Mahkûmiyetin Kesinleşmesi: Sonraki suçun işlendiği tarihte, önceki suçtan verilen cezanın kesinleşmiş olması şarttır. Cezanın infaz edilmiş (çekilmiş) olması gerekmez, kesinleşmiş olması yeterlidir.
2. Süre Sınırı: Önceki ceza beş yıldan fazla hapis ise, cezanın infaz edildiği tarihten itibaren 5 yıl; beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise infaz tarihinden itibaren 3 yıl içinde yeni bir suç işlenmelidir.

3. Birinci Defa Mükerrirlik ve İnfaz Rejimi

İlk kez suç işleyip cezası kesinleşen bir kişi, yukarıda belirtilen süreler içinde ikinci bir suç işlediğinde hakkında “mükerrirlere özgü infaz rejimi” uygulanır. Buna hukuk dilinde “birinci defa mükerrirlik” denir.

İnfaz Rejiminin Sonuçları:

• Koşullu Salıverilme (Denetimli Serbestlik) Süresinin Uzaması: Genel infaz rejiminde (suç türüne göre değişmekle birlikte) koşullu salıverilme oranı 1/2 veya 2/3 iken, süreli hapis cezalarında mükerrirler için bu oran 5275 sayılı Kanun m.108 uyarınca ağırlaştırılarak 2/3 olarak uygulanır. Aynı maddede ağırlaştırılmış müebbet hapis için 39 yıl, müebbet hapis için 33 yıl, birden fazla süreli hapse mahkûmiyette ise en çok 32 yıl öngörülmüştür. 3/4 oranı ise iki ayrı hâlden doğar: 7550 sayılı Kanunla yapılan değişiklik uyarınca ikinci defa tekerrürde süreli hapis cezaları bakımından (m.108/3) ve m.108/9’da sayılan bazı suçlarda (cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti gibi). Sonuç olarak mükerrir hükümlü cezaevinde daha uzun süre kalır. Somut hesap için infaz hesabı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
• Denetimli Serbestlik Zorunluluğu: Mükerrir olarak cezası infaz edilen hükümlü, cezaevinden salıverildikten sonra mutlaka denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur.

4. İkinci Defa Mükerrirlik ve Ağır Sonuçları

Kişi, hakkında daha önce TCK 58. maddesi uygulanarak verilmiş ve kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü varken, yeniden bir suç işlerse bu kez “ikinci defa tekerrür” hükümleri uygulanır.

İkinci Defa Tekerrürün En Ağır Sonucu: 5275 sayılı Kanun’un 108. maddesinin 3. fıkrası uyarınca: İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda, hükümlü koşullu salıverilmez. Bu, hükümlünün cezasının tamamını (hiçbir indirim veya erken salıverilme olmaksızın, %100 oranında) cezaevinde çekmesi anlamına gelir.

Uygulama Şartları: Yargıtay, ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için silsilenin yasaya uygun şekilde kurulmuş olmasını şart koşmaktadır. Yani, ikinci suç işlenirken ilk suçtan dolayı verilmiş hükümde TCK 58. maddenin açıkça uygulanmış ve bu hükmün kesinleşmiş olması gerekir.

YARGITAY 13. CEZA DAİRESİ Esas No: 2015/13125 Karar No: 2015/11718 Karar Tarihi: 23.06.2015

“…ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda hükümlü koşullu salıverilmez… hükmünün uygulanabilmesi için, sanığın işlemiş olduğu suçların yeni ceza yasası döneminde işlenmiş olması gerekip, birinci suçtan TCK 58. Madde gereği kişi mükerrirlere özgü infaz rejimine mahkum olduktan sonra, yeni yasa döneminde ikinci bir suç işlemeli, bu ikinci suçta da tekerrüre esas olarak birinci suçun esas alınması gerektiği, sanık hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması koşulları gerçekleşmediği gözetilmeden, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden…”

Kararın Hukuki Özeti: İkinci defa tekerrürün uygulanabilmesi için suç silsilesinde birinci derecedeki suçta TCK 58 uygulamasının bulunması ve kesinleşmiş olması zorunludur. Bu şartlar yoksa doğrudan ikinci defa tekerrür uygulanamaz.

Kritik Usul Kuralı: Yargıtay, ikinci defa tekerrür uygulanan hükümlüler hakkında denetimli serbestlik kararının yargılamayı yapan mahkemece değil, infaz aşamasında infaz hakimliğince verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

YARGITAY 2. CEZA DAİRESİ Esas No: 2023/9986 Karar No: 2024/7961 Karar Tarihi: 16.05.2024

“…ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda, hükümlü koşullu salıverilmez… uyarınca hakkında ikinci kez tekerrür hükümleri uygulanan sanığın cezasının infazından sonra denetimli serbestlik hükümlerinin uygulanmasına mahkemesince karar verilemeyeceği, bu hususun 5275 sayılı Kanun’un 108/4. maddesi gereği idare ve gözlem kurulu hazırlayacağı rapor doğrultusunda infaz hakimliğince belirlenmesi gerektiği gözetilmeden…”

Kararın Hukuki Özeti: İkinci defa mükerrir olan sanıklar hakkında denetimli serbestlik tedbirinin süresi ve şekli mahkemenin hükmünde yer alamaz; bu yetki infaz aşamasında İdare ve Gözlem Kurulu raporuna istinaden İnfaz Hakimliğine aittir.

5. Üçüncü Defa Mükerrirlik Hukuken Mümkün müdür?

Kamuoyunda ve bazen uygulamada “üçüncü defa mükerrirlik” veya “üçüncü kez tekerrür” gibi ifadeler kullanılmaktadır. Ancak Türk infaz hukukunda “üçüncü defa tekerrür” diye bir kavram veya infaz rejimi bulunmamaktadır.

Bunun yasal ve mantıksal sebebi şudur: İkinci defa tekerrür uygulandığında, hükümlünün koşullu salıverilme hakkı zaten tamamen elinden alınmakta (koşullu salıverilme oranı %100’e çıkmakta) ve cezaevinden erken çıkma ihtimali kalmamaktadır. Dolayısıyla, bundan sonraki suçlarda uygulanabilecek daha ağır bir infaz rejimi (koşullu salıverilmeme durumundan daha ağır bir durum) yasal olarak mümkün değildir. Yargıtay da yerel mahkemelerin hüküm fıkralarına “üçüncü kez tekerrür” ibaresini yazmasını yasal dayanağı olmadığı gerekçesiyle bozma nedeni yapmaktadır.

Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

İnfaz hukuku, özellikle tekerrür hükümleri söz konusu olduğunda hata kabul etmeyen, tamamen matematiksel ve usule dayalı hesaplamalar içeren bir alandır. Mükerrirlere özgü infaz rejiminin veya ikinci defa tekerrürün yanlış uygulanması, kişilerin cezaevinde fazladan aylar hatta yıllar kalmasına neden olabilir.

Mahkûmiyet hükmünde tekerrür uygulamasının yasal şartlara uygun olup olmadığının denetlenmesi, hak kayıplarının önüne geçilmesi adına büyük önem arz etmektedir. Ceza ve infaz süreçlerinde hak kaybına uğranmaması için hükmün ve infaz hesabının belgeler üzerinden değerlendirilmesi önerilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Tekerrür hükümleri her mahkûmiyette uygulanır mı?

Hayır. TCK m.58 uyarınca tekerrür için önceki hükmün kesinleşmiş olması ve yeni suçun, önceki cezanın infazından itibaren beş yıl (önceki ceza beş yıldan fazla hapis ise üç yıl) içinde işlenmiş olması gerekir. Ayrıca kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Mahkeme kararında tekerrür yazılmamışsa sonradan uygulanabilir mi?

Tekerrür, hükümde gösterilmesi gereken bir husustur. Hükümde tekerrüre ilişkin bir belirleme yoksa infaz aşamasında kendiliğinden mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanamaz; bu durumda infaz hesabına itiraz yolu açıktır.

Mükerrir hükümlü denetimli serbestlikten yararlanabilir mi?

Mükerrir olarak cezası infaz edilen hükümlü, koşullu salıverilmeden sonra da denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur; bu, tekerrürün cezanın infazına eklediği zorunlu bir aşamadır. Kaydın silinmesi bakımından ise adli sicil kaydı nasıl silinir yazımıza bakabilirsiniz.

Yararlanılan Mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.58
• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.108

Yayın tarihi: 12.07.2026 · Son güncelleme: 30.07.2026

Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr