Erkek Hangi Hâllerde Nafaka Ödemez? Kaldırma Sebepleri

Nafaka yükümlülüğü, “boşandım artık ömür boyu ödeyeceğim” ya da “karşı taraf çalışıyorsa ödemem” gibi iki uçtan da doğru anlaşılmaz. Kanun her nafaka türü için ayrı şartlar öngörmüş, bazı hâllerde nafakanın kendiliğinden kalkacağını, bazılarında ise ancak mahkeme kararıyla kaldırılabileceğini düzenlemiştir. Aradaki fark, hem talep hem de savunma stratejisini belirler.

Kısa Cevap

Yoksulluk nafakası, talep edenin kusurunun daha ağır olması veya boşanma yüzünden yoksulluğa düşmemesi hâlinde hükmedilmez. Hükmedilmiş nafaka ise, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır. İştirak nafakası bakımından kural, çocuğun ergin olmasıyla bakım borcunun sona ermesidir.

Yoksulluk Nafakası Hiç Doğmayan Hâller

İlk grup, nafakanın en baştan hükmedilmemesine yol açan hâllerdir.

4721 sayılı Kanun’un 175. maddesine göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Aynı maddede nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmayacağı belirtilmiştir.

Buradan iki engel çıkar. Birincisi kusur karşılaştırmasıdır: talep edenin kusuru daha ağırsa nafaka istenemez. Eşit kusur hâlinde ise talep mümkündür.

İkincisi yoksulluğa düşme şartıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.09.2018 tarihli kararında bu kavram yargısal uygulamaya göre tanımlanmıştır: yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu ve gerekli görülen harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul kabul edilir.

Kararda ayrıca, geçimini kendi malî kaynakları ve çalışma gücüyle sağlama imkânından yoksun olan tarafın diğer koşullar da varsa nafaka talep edebileceği belirtilmiştir.

“Karşı Taraf Çalışıyor” Savunması

Uygulamada en sık ileri sürülen savunma budur ve tek başına sonuç doğurmaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.09.2018 tarihli kararında yerleşik içtihat şöyle özetlenmiştir: asgari ücret seviyesinde gelire sahip olunması, yoksulluk nafakasının bağlanmasını olanaksız kılan bir olgu olarak kabul edilmemektedir.

Tedbir nafakası bakımından ise ölçüt daha da farklıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2018 tarihli kararında, tarafların kusur durumunun tedbir nafakasının takdirine etkili bir unsur olmadığı, her iki tarafın da gelirinin bulunmasının tedbir nafakası verilmesini engellemediği belirtilmiştir. Aynı kararda, eşlerin ekonomik güçlerinin birbirine yakın olması hâlinde geçici tedbir nafakası verme zorunluluğunun ortadan kalkabileceği ifade edilmiştir.

Yine aynı kararda, yükümlünün işsiz olması ve gelirinin bulunmamasının hükmedilen tedbir nafakasının tamamıyla kaldırılmasını gerektirmediği, bu durumun ancak daha önce takdir edilen nafakanın indirilmesi için bir gerekçe olabileceği belirtilmiştir.

Kendiliğinden Kalkan Hâller

İkinci grup, hükmedilmiş nafakanın ayrıca dava açmaya gerek olmaksızın sona erdiği hâllerdir.

4721 sayılı Kanun’un 176. maddesinin üçüncü fıkrasına göre irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar.

Bu iki hâlde nafakanın sona ermesi için mahkeme kararı aranmaz. Ancak icra takibi devam ediyorsa, durumun icra dosyasına belgeyle bildirilmesi pratikte zorunludur; aksi hâlde takip kendiliğinden durmaz.

Mahkeme Kararıyla Kaldırılan Hâller

Üçüncü grup, nafakanın ancak açılacak bir dava ve verilecek kararla kaldırılabildiği hâllerdir.

Aynı fıkraya göre alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır.

Bu hâllerde ispat yükü, kaldırma talebinde bulunan tarafa aittir ve ölçüt katıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.09.2018 tarihli kararına konu olayda, kadının başka biriyle devamlı şekilde birlikte yaşadığı ispatlanamamış; bu nedenle 176. maddenin üçüncü fıkrası koşullarının oluşmadığı sonucuna varılmıştır.

Kararın gösterdiği ölçüt önemlidir: geçici veya belirsiz bir ilişki değil, devamlı biçimde birlikte yaşama aranmaktadır. Dolayısıyla tek bir fotoğraf ya da duyuma dayalı beyanlar bu sonucu doğurmaya elverişli görülmemektedir.

Nafakanın Azaltılması Seçeneği

Kaldırma şartları oluşmasa bile yükümlünün elinde ikinci bir yol vardır.

4721 sayılı Kanun’un 176. maddesinin dördüncü fıkrasına göre tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.

Bu hüküm, işini kaybeden, geliri düşen veya yeni bakım yükümlülükleri doğan yükümlü bakımından pratik bir çözüm sunar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2018 tarihli kararında da işsizliğin nafakayı tümüyle kaldırmayacağı, ancak indirim gerekçesi olabileceği belirtilmiştir.

Maddenin beşinci fıkrası ayrıca, hâkimin istem hâlinde iradın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini düzenler. Bu, artış oranının baştan belirlenmesine imkân tanır.

İştirak Nafakası Ne Zaman Sona Erer?

Çocuk için ödenen nafakanın rejimi, eş için ödenenden ayrıdır.

4721 sayılı Kanun’un 328. maddesine göre ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Ancak çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür.

Bu nedenle “çocuk on sekiz yaşına girdi, nafaka biter” yaklaşımı her hâlde doğru değildir. Eğitimin devam etmesi hâlinde yükümlülük sürer; ancak ölçüt, ana babadan beklenebilecek ölçüdür.

Velayetin yükümlüde olması hâlinde ise iştirak nafakası doğal olarak gündeme gelmez; velayet değişikliği hâlinde nafakanın da yeniden düzenlenmesi gerekir.

Nafaka Ödenmemesinin Sonuçları

Yükümlülüğün sona ermediği hâllerde ödememenin sonuçları ağırdır ve bu da tabloyu tamamlar.

Nafaka alacağı, ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Bunun ötesinde 2004 sayılı Kanun’un 344. maddesi, nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu bakımından tazyik hapsi öngörür.

Bu nedenle nafakanın kaldırılması ya da azaltılması gerektiğini düşünen yükümlünün doğru yolu, ödemeyi tek taraflı kesmek değil, dava açmaktır. Ödemenin kesilmesi, dava sonucunda haklı çıkılsa dahi geçmişe dönük icra ve ceza sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Kaldırma veya indirim kararı verildiğinde ise bu kararın icra dosyasına sunulması gerekir; aksi hâlde takip kendiliğinden durmaz.

Yargıtay Ne Diyor?

İki Hukuk Genel Kurulu kararı birlikte okunduğunda, nafakanın sona ermesine ilişkin yaklaşım üç noktada toplanır.

Birincisi, kaldırma sebepleri dar yorumlanır. 27.09.2018 tarihli kararda, fiilen evliymiş gibi yaşamanın ispatlanamaması hâlinde 176. maddenin üçüncü fıkrası koşullarının oluşmadığı ve eşit kusurlu, geliri bulunmayan taraf yararına yoksulluk nafakası takdiri gerektiği belirtilmiştir.

İkincisi, gelir tek başına belirleyici değildir. Asgari ücret düzeyinde gelir yoksulluk nafakasını engellemez; buna karşılık yoksulluğun ortadan kalkması ayrı bir kaldırma sebebidir.

Üçüncüsü, yükümlünün ekonomik durumundaki kötüleşme kaldırma değil indirim sebebidir. 25.10.2018 tarihli kararda işsizlik hâlinin nafakayı tamamen kaldırmayacağı açıkça ifade edilmiştir.

Nafaka ve tazminat kalemlerinin bütünü için boşanma davasında kadının hakları yazısına; tazminat ölçütleri için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazısına; çocukla kişisel ilişki düzenlemesi için boşanmada çocukla kişisel ilişki yazısına bakılabilir.

Uygulamada Ne Yapmalı?

1. Nafaka türünü belirleyin; tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakalarının şartları ve sona erme sebepleri farklıdır.
2. Boşanma davasında kusur belirlemesine ilişkin delilleri ihmal etmeyin; yoksulluk nafakasında kusur karşılaştırması belirleyicidir.
3. Karşı tarafın gelir durumunu belgeleyin; ancak asgari ücret düzeyinde gelirin tek başına yeterli olmadığını bilin.
4. Yeniden evlenme veya ölüm hâlinde nafakanın kendiliğinden kalktığını, ancak icra dosyasına belge sunulması gerektiğini unutmayın.
5. Fiilen evliymiş gibi yaşama iddiasında devamlılığı ispatlayacak delilleri toplayın; tek seferlik görüntüler yetersiz kalır.
6. Yoksulluğun ortadan kalktığını ileri sürecekseniz işe giriş, gelir ve mal edinimi belgelerini sunun.
7. Geliriniz düştüyse kaldırma yerine indirim davası açmayı değerlendirin.
8. Nafakanın gelecek yıllardaki artış oranının baştan belirlenmesini talep edebileceğinizi göz önünde tutun.
9. Çocuk ergin olduğunda eğitiminin devam edip etmediğini araştırın; eğitim sürüyorsa yükümlülük devam edebilir.
10. Velayet değişikliği hâlinde nafakanın da yeniden düzenlenmesi gerektiğini hatırlayın.

Sık Sorulan Sorular

Eşit kusurluysam yoksulluk nafakası öder miyim? Ödeyebilirsiniz. 4721 sayılı Kanun’un 175. maddesi, talep edenin kusurunun daha ağır olmamasını arar; eşit kusur hâlinde nafaka istenebilir.

Karşı taraf çalışıyorsa nafaka ödemem gerekir mi? Gerekebilir. Yargıtay’ın yerleşik kararlarına göre asgari ücret seviyesinde gelire sahip olunması, yoksulluk nafakasının bağlanmasını olanaksız kılan bir olgu değildir.

Eski eşim biriyle yaşıyor, nafaka kendiliğinden kalkar mı? Hayır. Fiilen evliymiş gibi yaşama hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır ve devamlı birlikte yaşamanın ispatı aranır. Kendiliğinden kalkma yalnızca yeniden evlenme ve ölüm hâllerinde söz konusudur.

İşsiz kaldım, nafaka kalkar mı? Kural olarak hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2018 tarihli kararına göre yükümlünün işsiz olması nafakanın tamamıyla kaldırılmasını gerektirmez; bu durum ancak indirim gerekçesi olabilir.

Çocuğum 18 yaşına girdi, iştirak nafakası biter mi? Kural olarak bakım borcu erginlikle sona erer. Ancak çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana babanın kendilerinden beklenebilecek ölçüde bakım yükümlülüğü eğitim sona erinceye kadar sürer.

Sonuç

Nafakanın sona ermesi, tek bir kurala değil üç ayrı rejime bağlıdır: hiç doğmayan hâller, kendiliğinden kalkan hâller ve mahkeme kararıyla kaldırılan hâller. Uygulamada en çok hata, ikinci ile üçüncü grubun karıştırılmasından doğar; fiilen evliymiş gibi yaşama iddiası dava açılmadan sonuç doğurmaz ve devamlılık ispatı ister. Ekonomik durumu kötüleşen yükümlü bakımından ise doğru yol, çoğu zaman kaldırma değil indirim talebidir.

Dayanak Mevzuat ve Kararlar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 175, 176, 328
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/483, K. 2018/1356, T. 27.09.2018
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1891, K. 2018/1577, T. 25.10.2018
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/107, K. 2022/318, T. 15.03.2022

Hukuki Bilgilendirme

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Nafakanın kaldırılması ve azaltılması talepleri somut delil durumuna göre değerlendirildiğinden, dosya incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.

Yayın tarihi: 20.08.2026 · Son güncelleme: 20.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr