Arabuluculuk - Av. Şerafettin Kaya

Arabuluculuk

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Siciline kayıtlı arabulucu sıfatıyla yürütülen süreçler.

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıklarında, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) yönetiminde yürütülen, gönüllülük esasına dayanan bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Arabulucu karar vermez, taraflara çözüm dayatmaz. Görevi, tarafların birbirini anlamasını ve kendi çözümlerini üretmesini kolaylaştırmaktır. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen son tutanak, şartları taşıması hâlinde ilam niteliğinde belge hükmündedir.

Dava Şartı Arabuluculuk

Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurmak, dava açmanın zorunlu ön şartıdır. Arabulucuya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Kapsam ve süreler uyuşmazlık türüne göre değişir:

Dava şartı arabuluculuk kapsamı ve arabulucunun süreci sonuçlandırma süresi
Uyuşmazlık türü	Dayanak	Süre
İşçi–işveren alacağı ve işe iade	7036 s. Kanun m.3	3 hafta (zorunlu hâlde +1 hafta)
Ticari alacak ve tazminat	Türk Ticaret Kanunu m.5/A	6 hafta (zorunlu hâlde +2 hafta)
Tüketici uyuşmazlıkları	6502 s. Kanun m.73/A	3 hafta (zorunlu hâlde +1 hafta)
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşu hakkı	6325 s. Kanun m.18/B (7445 s. Kanun ile, 01.09.2023)	3 hafta (zorunlu hâlde +1 hafta)

Dikkat — iş kazası istisnası: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu talepleri, dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır (7036 s. Kanun m.3/3); doğrudan dava açılır. Buna karşılık aynı dosyada kıdem, ihbar veya fazla mesai gibi işçilik alacakları da isteniyorsa, o talepler bakımından dava şartı işlemeye devam eder.

İhtiyari Arabuluculuk

Dava şartı olmadığı hâllerde de arabuluculuğa başvurulabilir. Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her özel hukuk uyuşmazlığında, dava açmadan önce ya da dava sürerken arabulucuya gidebilir.

Dava açıldıktan sonra da yol kapanmaz: mahkeme, tarafları arabuluculuğa teşvik edebilir ve taraflar birlikte başvurduklarında yargılama üç ayı geçmemek üzere ertelenir. Anlaşma sağlanırsa dosya, anlaşma çerçevesinde sonuçlandırılır.

İhtiyari arabuluculuk özellikle tarafların ilişkisini sürdürmek istediği durumlarda değerlidir: ortaklık, komşuluk, uzun süreli ticari ilişkiler ve aile şirketlerindeki uyuşmazlıklarda, kazanan-kaybeden sonucu doğuran bir yargılama yerine tarafların kendi ürettiği çözüm çoğu zaman daha kalıcı olur.

Süreler ve Zamanaşımı

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 s. Kanun m.16/2). İşe iade talebinde, anlaşmazlıkla sonuçlanan son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılması gerekir (4857 s. Kanun m.20/1); aksi hâlde hak kaybı doğar. Diğer alacaklarda ise duran zamanaşımı, son tutanaktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirliği

Arabuluculuk sürecinin sonunda anlaşma sağlanırsa düzenlenen belge, şartları taşıyorsa doğrudan icraya konulabilir; ayrıca dava açmak gerekmez.

6325 sayılı Kanun m.18 uyarınca, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu imza bütünlüğü sağlanmamışsa, belgenin icraya konulabilmesi için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.

Uygulamadaki önemi: Anlaşma belgesinin kapsamı, imzalandığı anda o uyuşmazlık bakımından dava yolunu kapatır. Bu nedenle tutanaktaki taleplerin, ödeme takviminin ve varsa feragat ifadelerinin imzadan önce ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi önem taşır.

Süreç

Arabuluculuk Nasıl Yürür?

Başvuru

Adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurulur; komisyon listesinden arabulucu görevlendirilir veya taraflar birlikte arabulucu seçer.

Davet ve İlk Görüşme

Arabulucu taraflara ulaşır, süreci ve kuralları anlatır. Gizlilik ve eşitlik ilkeleri baştan bildirilir.

Müzakere

Talepler, dayanaklar ve belgeler karşılıklı değerlendirilir. Gerekirse taraflarla ayrı ayrı görüşülür.

Son Tutanak

Anlaşma veya anlaşmama son tutanakla tespit edilir. Anlaşma tutanağı, şartları taşıyorsa ilam niteliğinde belgedir.

Arabuluculuk İçin İletişime Geçin

Karşılaştırma

Arabuluculuk ile Dava Yolu

İki yol birbirinin alternatifi değildir; arabuluculuk çoğu uyuşmazlıkta davanın önünde yer alan bir aşamadır. Aralarındaki temel farklar şunlardır:

Arabuluculuk ile yargılamanın karşılaştırması
Ölçüt	Arabuluculuk	Dava
Kararı kim verir	Taraflar; arabulucu karar veremez	Hâkim
Süre	Uyuşmazlık türüne göre 3–6 hafta	Aylar, çoğu zaman yıllar
Gizlilik	Süreçteki görüş ve öneriler gizlidir; sonraki davada delil olamaz (m.4)	Duruşmalar kural olarak aleni
Sonucun niteliği	Anlaşma belgesi — şartları taşıyorsa ilam niteliğinde	Mahkeme kararı; kanun yolları açık
Esneklik	Taraflar hukuki talebin dışında çözüm de kurgulayabilir	Karar, talep sonucuyla sınırlıdır
İlişkinin sürdürülmesi	Taraf ilişkisini korumaya elverişli	Kazanan-kaybeden sonucu doğurur

Sık Sorulanlar

Arabuluculuk Hakkında

Arabuluculuk görüşmesine katılmazsam ne olur?

Dava şartı arabuluculukta, geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir; bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yalnızca yarısına hükmedilir (6325 s. Kanun m.18/A-11, 7531 s. Kanunla değişik). Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa yargılama giderleri tarafların kendi üzerinde bırakılır.

Arabulucu karar verir mi?

Hayır. Arabulucu hâkim veya hakem değildir; karar veremez, taraflara çözüm dayatamaz. Görevi tarafların iletişimini ve müzakeresini yönetmektir.

Görüşmede söylediklerim daha sonra aleyhime kullanılır mı?

Kural olarak hayır. 6325 sayılı Kanun m. 4 uyarınca arabuluculuk sürecinde ileri sürülen görüş, öneri ve kabuller gizlidir; taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça sonraki davada delil olarak kullanılamaz.

Arabuluculuk ücretini kim öder?

Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Anlaşma sağlanamazsa iki saati aşmayan kısım Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir.

Avukatla katılmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir, ancak tavsiye edilir. Anlaşma tutanağı ilam niteliğinde belge hükmünde olduğundan, imzalanan metnin hukuki sonuçlarının önceden değerlendirilmesi önem taşır.

Anlaşma sağlanırsa tekrar dava açabilir miyim?

Anlaşma tutanağında yer alan hususlar bakımından kural olarak dava açılamaz. Bu nedenle tutanağın kapsamı ve feragat ifadeleri imzadan önce dikkatle incelenmelidir.

Dava açıldıktan sonra arabuluculuğa gidilebilir mi?

Evet. Mahkeme tarafları arabuluculuğa teşvik edebilir; taraflar birlikte başvurduklarında yargılama üç ayı geçmemek üzere ertelenir. Anlaşma sağlanırsa dosya bu çerçevede sonuçlandırılır.

Anlaşma belgesini doğrudan icraya koyabilir miyim?

Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (6325 s. Kanun m.18). Bu imza bütünlüğü yoksa sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.

İş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Ancak aynı dosyada kıdem, ihbar, fazla mesai gibi işçilik alacakları da isteniyorsa, o talepler bakımından dava şartı işler.

Bilgilendirme: Bu sayfadaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Süreler ve sonuçlar somut olayın koşullarına göre değişir. Faaliyet alanı bilgisi, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği m.7/d uyarınca uzmanlık anlamına gelmez.

Dosyanızı Değerlendirelim

Uyuşmazlığın konusunu, tarafları ve varsa süreleri kısaca yazınız.

Gönderim vekâlet ilişkisi kurmaz. Avukatlık Kanunu m.164 uyarınca görüş bildirilen danışma görüşmesi ücrete tabidir; ücret, AAÜT esas alınarak görüşme öncesinde bildirilir.