Arabuluculuk

İşçi–işveren uyuşmazlıklarının önemli bölümü, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalar ve tüketici uyuşmazlıkları dava şartı arabuluculuğa tabidir. 7445 sayılı Kanunla 6325 sayılı Kanuna eklenen m.18/B uyarınca 1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar, Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar da kapsama alınmıştır. İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliye bu kapsamın dışındadır.

6325 sayılı Kanun m.18/4 uyarınca, kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı hâller dışında, taraflar ve avukatları ile arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir. Buna karşılık m.18/B kapsamındaki kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur; bu hâllerde belge, sulh hukuk mahkemesinden alınacak şerhle ilam niteliği kazanır.

Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaz ve arabuluculuk faaliyeti bu sebeple sona ererse, bu durum son tutanakta belirtilir. 7531 sayılı Kanunla değişik 6325 sayılı Kanun m.18/A-11 uyarınca katılmayan taraf, açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, açılacak davada tarafların yaptığı yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.

Kural olarak kullanılamaz. 6325 sayılı Kanun, arabuluculuk sürecinde taraflarca ileri sürülen görüşleri, teklifleri ve yalnızca bu süreç için hazırlanan belgeleri gizlilik kapsamında koruyup, sonraki yargılamada delil olarak ileri sürülmesini yasaklar. Süreç dışında bağımsız olarak elde edilebilecek deliller bu korumadan yararlanmaz.

Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda süre, son tutanağın düzenlendiği tarihe bağlanır. Örneğin işe iade talebinde, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez.

Dava şartı arabuluculukta taraflara ulaşılamaması, tarafların katılmaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâlinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; görüşme iki saati aşarsa aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Anlaşma sağlanırsa ücret, Arabuluculuk Ücret Tarifesinin İkinci Kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir ve iki saatlik ücret tutarından az olamaz.