Patent Başvurusu Nasıl Yapılır?
Patent, bir buluşa sağlanan tekel hakkıdır; ancak bu hak, kanunun aradığı üç şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Başvuru dosyasının hazırlanışı, korumanın kapsamını da doğrudan belirler.
Kısa Cevap
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 82. maddesine göre, teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir. Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılır ve 90. maddeye göre başvuru formu, tarifname, istemler, varsa resimler, özet ve ücret bilgisini kapsar. Koruma kapsamı istemlerle belirlenir; tarifname ve resimler istemlerin yorumlanmasında kullanılır. Şartları taşımayan patent, açılacak dava ile hükümsüz kılınabilir.
Neye Patent Verilir, Neye Verilmez?
82. maddenin ikinci fıkrası, bazı konuların buluş niteliğinde sayılmadığını belirtir: keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler; zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler; bilgisayar programları; estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat, sanat ve bilim eserleri ile bilginin sunumu.
Maddede önemli bir sınırlama vardır: başvurunun bu konularla ilgili olması hâlinde “sadece bu konu veya faaliyetlerin kendisi” patentlenebilirliğin dışında kalır. Yani bir yazılımın teknik bir soruna teknik çözüm getiren yönleri değerlendirme dışı bırakılmaz.
Üçüncü fıkra ise doğrudan patent verilmeyecek buluşları sayar: kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar; mikrobiyolojik işlemler hariç bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile esas olarak biyolojik üretim işlemleri; insan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis yöntemleri ile cerrahi dâhil tüm tedavi yöntemleri; insan bedeninin öğelerinin sadece keşfi ve insan klonlama gibi işlemler.
Altıncı fıkra bir istisna getirir: tedavi ve teşhis yöntemlerine ilişkin yasak, bu yöntemlerde kullanılan ürünler, özellikle madde ve terkipler hakkında uygulanmaz.
Üç Temel Şart
83. madde, patentlenebilirliğin üç ölçütünü tanımlar.
Yenilik: Tekniğin bilinen durumuna dâhil olmayan buluş yeni sayılır. Tekniğin bilinen durumu, “başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde, yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan toplumca erişilebilir her şeyi” kapsar. Bu nedenle buluşun başvurudan önce fuarda sergilenmesi veya internette tanıtılması yeniliği ortadan kaldırabilir.
Buluş basamağı: Tekniğin bilinen durumu dikkate alındığında, ilgili teknik alandaki uzmana göre aşikâr olmayan buluşun buluş basamağı içerdiği kabul edilir.
Sanayiye uygulanabilirlik: Buluş, tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikteyse bu şart gerçekleşmiş sayılır.
Maddenin beşinci fıkrası teknik ama önemli bir kural içerir: başvuru tarihinden sonra yayımlanan önceki tarihli başvurular yenilik değerlendirmesinde dikkate alınır, ancak buluş basamağının değerlendirilmesinde dikkate alınmaz.
Başvuru Dosyasının Unsurları
90. maddeye göre patent başvurusu; başvuru formunu, buluş konusunu açıklayan tarifnameyi, istemleri, tarifnamede veya istemlerde atıf yapılan resimleri, özeti ve başvuru ücretinin ödendiğini gösterir bilgiyi kapsar.
Üçüncü fıkraya göre başvuru tarihinin kesinleşmesi için şu üç unsurun Kuruma verilmesi yeterlidir: patent verilmesi talebi, başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri ve Türkçe ya da kanunda belirtilen yabancı dillerden biriyle yazılmış tarifname veya önceki bir başvuruya yapılan atıf.
Beşinci ve altıncı fıkralara göre buluşu yapan başvuruda belirtilir; ismin gizli tutulmasını isteyebilir. Başvuru sahibi buluşu yapan değilse, patent başvuru hakkını ne şekilde elde ettiğini açıklamak zorundadır. Buluşu yapanın, adının belirtilmesini isteme hakkı vardır.
Ayrıca dördüncü fıkraya göre buluş genetik kaynağa veya bununla bağlantılı geleneksel bilgiye dayanıyorsa, kaynağın nereden alındığına ilişkin açıklamaya başvuruda yer verilir.
Yargıtay Ne Diyor? Yenilik Var Ama Buluş Basamağı Yoksa
Üç şartın birlikte aranması, uygulamada en sık karşılaşılan hükümsüzlük sebebini doğurur: yeni olan ancak aşikâr sayılan buluşlar.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 09.12.2024 tarihli, 2024/571 esas ve 2024/8825 karar sayılı kararına konu olayda, bilirkişi incelemesi sonucunda dava konusu patentin “yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerine sahip olduğu ancak buluş basamağı kriterine sahip olmadığı” tespit edilmiştir. Bu tespit üzerine patente tecavüz davası reddedilmiş, birleşen hükümsüzlük davaları kabul edilerek patentin hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmiş; hüküm onanmıştır.
Yeniliğin nasıl değerlendirileceği konusunda ise Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 11.12.2024 tarihli, 2024/654 esas ve 2024/8947 karar sayılı kararı yol göstericidir. Onanan ilk derece kararında, “ana istemde yer alan özelliklerin hepsinin bir arada olduğu bir referansın bulunmadığı, davacı tarafın sunduğu referansların davaya konu patentin ana isteminde yer alan unsurlardan bazılarını ayrı ayrı içerdiği, bu durumun yenilik unsurunu ortadan kaldırmayacağı” belirtilmiştir.
Aynı kararda ispat yüküne ilişkin bir hatırlatma da yapılmıştır: yenilik ölçütü kamu düzenine ilişkin olup mahkemece resen ele alınsa da, hükümsüzlük iddiasında bulunanların bu iddialarını yazılı kanıtlara dayandırmaları, sunmaları veya getirtileceği mercii belirtmeleri zorunludur.
Korumanın Kapsamı: İstemler Belirler
Patent dosyasının en kritik bölümü istemlerdir. Kanun’un 89. maddesinin birinci fıkrasına göre, patent başvurusu veya patentin sağladığı korumanın kapsamı istemlerle belirlenir; bununla birlikte istemlerin yorumlanmasında tarifname ve resimler kullanılır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 09.07.2025 tarihli, 2024/4891 esas ve 2025/4981 karar sayılı kararında bu hüküm hatırlatılarak, bilirkişi incelemesinin eksikliği bozma sebebi sayılmıştır. Kararda, tarifnamenin, açıklamaların ve verilen örneklerin tam olarak değerlendirilmediği; ayrıca patentin incelemesiz olarak tescil edildikten sonra incelemeli patente dönüştüğü ve yabancı patent ofisince düzenlenen olumlu inceleme raporunun bilirkişi raporlarında değerlendirilmediği tespit edilmiştir.
Daire ayrıca iki bilirkişi heyeti raporu arasında buluş basamağı yönünden çelişki bulunduğunu belirlemiş; bu çelişki giderilmeden ve inceleme raporunun resmî tercümesi yaptırılmadan hükümsüzlük kararı verilmesini eksik incelemeye dayalı bularak hükmü bozmuştur.
Bu karar, patent uyuşmazlıklarında teknik değerlendirmenin ne kadar belirleyici olduğunu ve bilirkişi raporlarının denetime elverişli olması gerektiğini göstermektedir.
Başvurudan Sonraki Aşamalar
Başvuru tarihinin kesinleşmesinden sonra dosya, Kurum tarafından şekli yönden incelenir. Eksiklik varsa başvuru sahibine bildirilerek tamamlanması istenir.
Ardından, talep üzerine araştırma raporu düzenlenir. Bu raporda tekniğin bilinen durumuna dâhil olan belgeler tespit edilir ve buluşun yeni olup olmadığına ilişkin ilk değerlendirme yapılır. Araştırma raporu ile başvuru yayımlanır ve üçüncü kişilerin görüş sunmasına imkân doğar.
Sonraki aşama incelemedir. İnceleme sonucunda başvurunun patentlenebilirlik şartlarını taşıdığı kanaatine varılırsa patent verilir; aksi hâlde başvuru reddedilir. Kurum kararlarına karşı, Kanun’un 20. maddesindeki genel kural uyarınca bildirimden itibaren iki ay içinde Kurum nezdinde itiraz edilebilir.
Uluslararası koruma isteniyorsa, Patent İşbirliği Antlaşması kapsamında yapılan uluslararası başvurular ile Avrupa Patent Sözleşmesi yolu ayrıca değerlendirilir. Kanun’un 83. maddesinin üçüncü fıkrası, bu yollarla yapılan ve Türkiye’yi kapsayan başvuruların da tekniğin bilinen durumu olarak dikkate alınacağını düzenlemektedir.
Başvuru Hazırlanırken Dikkat Edilecekler
İlk mesele gizliliktir. Başvuru yapılmadan önce buluşun kamuya açıklanması, yeniliği ortadan kaldırabilir. Görüşmelerde gizlilik sözleşmesi yapılması ve tanıtımın başvurudan sonraya bırakılması gerekir.
İkinci mesele ön araştırmadır. Tekniğin bilinen durumu dünya çapında değerlendirildiğinden, başvuru öncesinde patent veritabanlarında araştırma yapılması hem masrafı hem de hükümsüzlük riskini azaltır.
Üçüncü mesele istemlerin yazımıdır. İstemler çok dar yazılırsa koruma zayıf kalır; çok geniş yazılırsa tekniğin bilinen durumu karşısında geçersiz sayılabilir. Tarifnamenin, buluşun ilgili alandaki uzman tarafından uygulanmasını mümkün kılacak açıklıkta olması da zorunludur.
Dördüncü mesele hak sahipliğidir. Buluşu yapan ile başvuru sahibi farklıysa, hakkın ne şekilde kazanıldığı açıklanmalıdır. Çalışan buluşları bakımından işveren ile çalışan arasındaki ilişki ayrıca değerlendirilir.
Uyuşmazlık çıktığında dava, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde görülür; harç ve avans bakımından dava harcı hesabına ilişkin kurallar uygulanır. Aynı buluşun markasal yönü varsa marka tescil başvurusu süreci ayrıca yürütülür. Yargılamada yetki ve tahkim itirazları bakımından ise ilk itirazlara ilişkin kurallar geçerlidir.
Sık Sorulan Sorular
Patent başvurusu nereye yapılır? Türk Patent ve Marka Kurumu’na yapılır. Uluslararası koruma için Patent İşbirliği Antlaşması veya Avrupa Patent Sözleşmesi yolları ayrıca değerlendirilir.
Yazılıma patent alınabilir mi? Bilgisayar programları tek başına buluş sayılmaz. Ancak Kanun, sadece bu konunun kendisinin patentlenebilirlik dışında kaldığını belirtmektedir; teknik bir soruna teknik çözüm getiren unsurlar değerlendirmeye alınabilir.
Buluşumu fuarda tanıttım, patent alabilir miyim? Başvurudan önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya açıklanan buluş, tekniğin bilinen durumuna girdiğinden yenilik şartını kaybedebilir. Bu nedenle tanıtım öncesinde başvuru yapılması önerilir.
Patent ile faydalı model arasındaki fark nedir? Patentte yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik birlikte aranır. Faydalı model, Kanun’da ayrı bir koruma türü olarak düzenlenmiştir ve şartları ile koruma süresi farklıdır.
Patentim hükümsüz kılınabilir mi? Evet. Kanunda sayılan hükümsüzlük hâllerinden birinin varlığı hâlinde mahkeme kararıyla hükümsüz kılınabilir. Uygulamada en sık karşılaşılan sebep, buluş basamağı şartının bulunmamasıdır.
Sonuç
Patent başvurusu teknik bir metnin hazırlanmasından ibaret değildir; hukuki bir strateji gerektirir. Yenilik başvurudan önceki her açıklamayla kaybedilebilir, buluş basamağı ise sonradan açılacak hükümsüzlük davalarının merkezinde yer alır. Bu nedenle başvuru öncesinde gizliliğin korunması, tekniğin bilinen durumunun araştırılması ve istemlerin dikkatle yazılması belirleyicidir.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 82 (Patentlenebilir buluşlar)
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 83 (Yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik)
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 89 (Korumanın kapsamı)
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 90 (Başvurunun unsurları)
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2024/571 E., 2024/8825 K., 09.12.2024
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2024/654 E., 2024/8947 K., 11.12.2024
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2024/4891 E., 2025/4981 K., 09.07.2025
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Patentlenebilirlik değerlendirmesi teknik incelemeye dayandığından, dosya ve buluş incelenmeden işlem tesis edilmemelidir. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.
Yayın tarihi: 20.08.2026 · Son güncelleme: 20.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr