Sovtaj Bedeli Nedir? Pert Araçta Hesap Nasıl Yapılır?
Aracınız kazada ağır hasar görür, eksper “pert” der ve size iki rakam söylenir: aracın kaza öncesi değeri ve sovtaj bedeli. Ödeme ise ikisinin farkı kadardır. Buradaki asıl soru çoğu zaman sorulmaz: sovtajı siz mi alacaksınız, sigorta şirketi mi? Bu tercih, elinize geçecek parayı da, aracın kaydında yapılacak işlemi de değiştirir.
Kısa Cevap
Sovtaj bedeli, tam hasara uğramış (pert) aracın hurda ya da kalıntı değeridir. Tazminat hesabında kural şudur: aracın rizikodan önceki rayiç değerinden sovtaj bedeli düşülür ve fark ödenir; bu hâlde hasarlı araç sigortalıda kalır. Sigortalı sovtajı almak istemezse aracı sigortacıya devreder ve rayiç bedelin tamamını alır. Kasko Genel Şartları’na göre bu ikinci ihtimalde, aracın hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden tazminat ödenmez.
Sovtaj Nedir?
Yargıtay kararlarında sovtaj, doğrudan tanımlanmıştır. Sigorta literatüründe pert-total tam hasar anlamına gelir; aracın gördüğü hasar onarım bedelini geçiyorsa araç pert-total işlemine tabi tutulur. Bu durumda sigorta şirketi sigortalısına hasar bedelinin tamamını öder, aracı sigortalısından alır ve hurda olarak piyasada en yüksek fiyatı veren alıcıya satar; işte bu bedele sovtaj bedeli denir.
Kavramın hukuki temeli, sigortacının borcunun kapsamıyla ilgilidir. Türk Ticaret Kanunu’nun 1409. maddesine göre sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan gerçek zararı gidermekle yükümlüdür. Gerçek zarar ise malvarlığında meydana gelen fiilî azalmadır; araçtan geriye kalan değer, bu azalmanın hesabında dikkate alınır.
Kavramın mantığı basittir. Pert edilen araç sıfır değerli değildir; motoru, şanzımanı, sağlam parçaları ve hurda metali bir karşılık taşır. Onarım tercih edilen hasarlarda ise değiştirilen parçanın orijinal mi eşdeğer mi olacağı ayrı bir uyuşmazlık konusudur; bkz. orijinal parça fark bedeli. Tazminat hukukunun temel ilkesi olan zarar görenin zenginleşmemesi kuralı gereği, bu kalan değer hesaba katılır.
Araç Ne Zaman Pert Sayılır?
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın B.3.3.2.2 maddesi ölçütü iki koşula bağlar: onarım masraflarının zarar gören aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez bir hâle geldiğinin tespit edilmesi. Bu iki koşul birlikte gerçekleşirse araç tam hasara uğramış sayılır.
Buradaki “ve” bağlacı önemlidir. Yalnızca onarım masrafının yüksek olması ya da yalnızca eksperin kanaati tek başına yeterli değildir. Bu nedenle uyuşmazlıklarda ilk tartışılan konu, tamirin ekonomik olup olmadığının usulünce incelenip incelenmediğidir.
İki Seçenek, İki Farklı Ödeme
Pert kararı verildikten sonra hak sahibinin önünde iki yol vardır ve ikisi farklı sonuç doğurur.
Birinci yolda sovtaj sigortalıda kalır. Sigortacı, aracın kaza öncesi rayiç bedelinden sovtaj bedelini düşerek aradaki farkı öder. Hasarlı araç sizde kalır; onu satmak, parçalatmak veya kayıt işlemlerini yürütmek size ait olur.
İkinci yolda sovtaj sigortacıya bırakılır. Bu hâlde tazminat, aracın rayiç bedelinin tamamı üzerinden hesaplanır; hasarlı araç ve kaydı sigortacıya devredilir. Genel Şartlar’ın anılan maddesi gereği, aracın ilgili mevzuat doğrultusunda hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden araç sahibine tazminat ödenmez.
Bu ikinci yolda gecikmenin en sık sebebi, aracın üzerindeki hacizler, rehinler veya vergi borçlarıdır. Satışa ya da hurda tesciline engel bir kayıt varsa devir tamamlanamaz ve ödeme de gerçekleşmez.
| Sovtaj sigortalıda kalır | Sovtaj sigortacıya devredilir | |
|---|---|---|
| Ödenecek tutar | Rayiç bedel eksi sovtaj bedeli | Rayiç bedelin tamamı |
| Hasarlı araç | Sigortalıda kalır; satış ve kayıt işlemleri ona ait | Araç ve kaydı sigortacıya geçer |
| Ödeme şartı | Yok | Hurda tescil belgesi ibraz edilmeden ödeme yapılmaz (Kasko Genel Şartları B.3.3.2.2) |
| Gecikmenin sık sebebi | — | Araç üzerindeki haciz, rehin, vergi borcu: devir tamamlanamaz |
| Adım | Değer |
|---|---|
| Aracın kaza öncesi piyasa değeri | 47.000 TL |
| Sovtaj bedeli (–) | 22.199 TL |
| Fark | 24.801 TL |
| Karşı tarafın kusuru | %75 |
| Talep edilebilecek hasar | 18.600 TL |
| Hesap yapılmaması gereken yöntem | Hasar yüzdesi üzerinden hesap — pert kararından sonra ölçü, rayiç ile sovtaj arasındaki farktır; hasar oranına göre hesap bozma sebebidir |
| Pert için aranan iki koşul | Onarım masrafının riziko tarihindeki araç değerini aşması ve eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespiti — ikisi birlikte |
| Rücu davasında | Sigortacı sovtaj bedelini ödediği miktardan düşer; kalan tutarı halefiyet uyarınca kusurlu taraftan ister |
Hurda, Trafikten Çekme ve Kayıt İşlemleri
Pert edilen araçlarda kayıt tarafında iki ayrı işlem karıştırılır. Hurdaya ayırma, aracın bir daha trafiğe çıkmamak üzere kaydının silinmesidir ve Genel Şartlar’ın aradığı belge budur. Trafikten çekme ise aracın kaydının korunduğu, ancak trafiğe çıkışının durdurulduğu geçici bir işlemdir.
Sovtajı sigorta şirketine devrederken hangi işlemin yapılacağı poliçe hükümlerine ve sigortacının talebine göre belirlenir. Uygulamada tazminatın ödenmesi, ilgili belgenin sigortacıya ibrazına bağlandığından, belge tamamlanmadan yapılan ödeme talepleri sonuçsuz kalır.
Aracın üzerindeki kayıtlar da bu aşamada önem kazanır. Haciz, rehin veya vergi borcu gibi satışa ya da hurda tesciline engel bir kayıt bulunduğunda devir gerçekleşemeyeceğinden, hurdanın piyasada değer bulması da mümkün olmaz. Bu nedenle sovtajın devredileceği hâllerde kayıt temizliğinin önceden tamamlanması, ödemeyi hızlandıran en pratik adımdır.
Hesap Nasıl Yapılır?
Yargıtay’ın verdiği somut örnek, formülü açık biçimde gösterir. Aracın piyasa değeri 47.000 TL, sovtaj bedeli 22.199 TL ve karşı tarafın kusuru %75 olan olayda hesap şöyle kurulmuştur: 47.000 TL (araç değeri) eksi 22.199 TL (sovtaj bedeli) eşittir 24.801 TL; bu tutarın %75’i olan 18.600 TL talep edilebilecek hasardır.
Dikkat edilmesi gereken nokta, hesabın “aracın yüzde kaçı hasarlandı” mantığıyla kurulmamasıdır. Aynı kararda bilirkişinin, aracın tamamen hasarlandığını tespit ettikten sonra %40 oranında hasarlandığını beyan ederek bu oran üzerinden hesap yapması bozma sebebi sayılmıştır. Pert kararı verildikten sonra ölçü, hasar yüzdesi değil, rayiç değer ile sovtaj arasındaki farktır.
Rücu Davasında Sovtaj
Sovtaj, yalnızca sigortalıyla sigortacı arasındaki hesabı değil, sigortacının kusurlu tarafa açacağı rücu davasını da etkiler.
Yargıtay’ın yerleşik ifadesiyle sigorta şirketi, rücu davasında sovtaj bedelini ödediği miktardan düşer; çünkü bu kısmı hurda satışıyla zaten tahsil etmiştir. Geri kalan miktar, halefiyet ilkesi doğrultusunda haksız fiil hükümlerine göre zarara yol açan kişiden istenir.
Bu nedenle kusurlu tarafa veya onun sigortacısına yöneltilen rücu taleplerinde ilk kontrol edilmesi gereken kalem, sovtajın gerçekten mahsup edilip edilmediğidir.
Yargıtay Ne Diyor?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 26.05.2025 tarihli kararı, sovtaj tartışmasının çoğu zaman eksik bilirkişi incelemesinden doğduğunu gösterir. Kasko sigortalı araçta hakem heyeti, sovtajı istemeyen sigortalı lehine aracın sovtajının ve hurda tescil belgesinin sigorta şirketine teslimi hâlinde rayiç bedelin tamamına hükmetmişti.
Daire, bu kararı bozmuştur. Gerekçe, hükme esas alınan bilirkişi raporunda araçtaki hasar miktarının hesaplanmaması ve tamirin ekonomik olup olmadığının değerlendirilmemesidir. Karara göre önce kazanın oluş biçimine göre hasar görmesi kaçınılmaz olan parçalar ile onarım için gerekli parça ve işçilik bedelleri belirlenmeli, buna göre tamirin ekonomik olup olmadığı konusunda ek rapor alınmalı, tamirin ekonomik olmadığı tespit edilirse Genel Şartlar’ın B.3.3.2.2 maddesi de dikkate alınarak sonuca varılmalıdır.
Buradan çıkan ölçüt şudur: pert kararı bir kabul beyanıyla değil, gerçek zararın teknik olarak belirlenmesiyle kurulur. Türk Ticaret Kanunu’nun 1409. maddesi uyarınca sigortacı, rizikonun gerçekleşmesinden doğan gerçek zararı gidermekle yükümlüdür; gerçek zararın belirlenmesi ise özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden rapor alınmasını zorunlu kılar.
Onarımı ekonomik bulunan araçlarda gündeme gelen değer azalması ayrı bir taleptir; ayrıntısı araç değer kaybı tazminatı ve araç değer kaybı tazminatı nasıl istenir yazılarındadır. Ödeme ve tahkim sürecinin işleyişi için trafik sigortası tazminatı, Güvence Hesabı ve arabuluculuk yazısına bakılabilir.
Uygulamada Ne Yapmalı?
- Eksper raporunda aracın rayiç değerinin ve sovtaj bedelinin ayrı ayrı gösterilip gösterilmediğini kontrol edin.
- Rayiç değerin kaza tarihine göre belirlendiğinden emin olun; sonraki tarihli piyasa değerleri sonucu değiştirir.
- Sovtajı almak isteyip istemediğinizi yazılı olarak bildirin; bu tercih ödeme tutarını doğrudan değiştirir.
- Sovtajı devredecekseniz araç üzerindeki haciz, rehin ve borç kayıtlarını önceden temizletin.
- Hurda tescil işlemi tamamlanmadan ödeme beklemeyin; Genel Şartlar bu belgeyi ödeme şartı sayar.
- Sovtaj bedelinin nasıl belirlendiğini sorun; piyasa teklifleriyle desteklenmeyen rakamlara itiraz edin.
- Tamirin ekonomik olmadığı sonucuna nasıl varıldığını yazılı olarak isteyin; pert kararı gerekçesiz olamaz.
- Pert kararına katılmıyorsanız bağımsız eksper veya delil tespiti yoluyla karşı hesap oluşturun.
- Karşı tarafın kusuru varsa hesabın rayiç eksi sovtaj tutarı üzerinden kusur oranıyla kurulduğunu gözden kaçırmayın.
- Rücu talebiyle karşılaşırsanız sovtajın mahsup edilip edilmediğini ilk olarak denetleyin.
Sık Sorulan Sorular
Sovtaj bedelini kim belirler? Uygulamada sigorta eksperi belirler ve genellikle hurda piyasasındaki tekliflere dayanır. Bu bedel tartışmalıysa yargılama sırasında bilirkişi incelemesiyle denetlenir; gerçek zararın belirlenmesi teknik bilgi gerektirdiğinden rapor alınması zorunludur.
Pert olan aracı kendimde bırakabilir miyim? Evet. Bu hâlde tazminat, aracın rayiç bedelinden sovtaj bedeli düşülerek ödenir ve hasarlı araç sizde kalır. Aracın kayıt işlemleri ve satışı da size ait olur.
Sovtajı sigorta şirketine bırakırsam tam bedeli alır mıyım? Rayiç bedelin tamamı üzerinden hesap yapılır; ancak Kasko Genel Şartları’nın B.3.3.2.2 maddesi gereği aracın hurdaya ayrıldığına dair hurda tescil belgesi sigortacıya ibraz edilmeden ödeme yapılmaz.
Araç pert sayıldı ama ben tamir ettirebileceğimi düşünüyorum. Ne yapabilirim? Pert kararının iki koşula bağlı olduğunu hatırlatarak itiraz edebilirsiniz: onarım masrafının kaza tarihindeki araç değerini aşması ve aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin eksper raporuyla tespiti. Bu inceleme yapılmadan verilen kararlar yargı denetiminde eksik inceleme sayılmaktadır.
Sovtaj bedeli rücu davasında düşülür mü? Evet. Yargıtay’ın ifadesiyle sigorta şirketi rücu davasında sovtaj bedelini ödediği miktardan düşer; çünkü bu kısmı hurda satışıyla tahsil etmiştir. Kalan miktar halefiyet ilkesi uyarınca kusurlu taraftan istenir.
Sonuç
Sovtaj, göründüğünden daha belirleyici bir kalemdir: aynı kazada aynı aracın tazminatı, sovtajın kimde kaldığına göre iki farklı rakama dönüşür. Uyuşmazlıkların çoğu da bu tercihin baştan netleştirilmemesinden ve pert kararının teknik gerekçesinin kurulmamasından doğar. Dosyada önce tamirin ekonomik olup olmadığı usulünce belirlenmeli, ardından rayiç değer ve sovtaj ayrı ayrı ortaya konmalıdır.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1409
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 266
- Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları B.3.3.2.2
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2016/8737, K. 2019/3721, T. 27.03.2019
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/2146, K. 2021/6420, T. 07.10.2021
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/12962, K. 2025/8569, T. 26.05.2025
Yararlanılan Mevzuat ve İçtihat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1409
- Yargıtay 17. HD, E.2016/8737, K.2019/3721, T. 27.03.2019
- Yargıtay 4. HD, E.2021/2146, K.2021/6420, T. 07.10.2021
- Yargıtay 4. HD, E.2023/12962, K.2025/8569, T. 26.05.2025
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Pert ve sovtaj uyuşmazlıklarında sonuç, poliçe hükümlerine ve eksper raporunun içeriğine göre değiştiğinden, dosya incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.
Yayın tarihi: 26.08.2026 · Son güncelleme: 26.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr