Konkordato Nedir? Şartları, Süreci ve Sonuçları

Konkordato, mali durumu bozulan ve borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçluların, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmasına imkân tanıyan bir hukuki kurumdur. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 285 ilâ 309/l maddelerinde düzenlenmiştir. Kurum, 28.02.2018 tarihli 7101 sayılı Kanunla köklü biçimde yeniden şekillendirilmiş; 7155, 7327 ve 7499 sayılı Kanunlarla da önemli değişikliklere uğramıştır. İflas ertelemesi kurumunun yürürlükten kaldırılmasının ardından konkordato, borca batıklık veya ödeme güçlüğü yaşayan işletmeler bakımından uygulamanın merkezine yerleşmiştir.

Bu yazıda, uygulamada en sık karşılaşılan tür olan adi konkordato esas alınarak konkordatonun şartları, süreci ve sonuçları ele alınmaktadır. Konuya ilişkin genel bilgilere konkordato ve iflas hukuku sayfasından da ulaşılabilir.

Konkordato Nedir?

İİK m.285/1 uyarınca konkordato; borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlunun, vade verilmek (borçların yeni bir takvime bağlanması) veya tenzilat yapılmak (alacaklıların alacaklarının bir kısmından vazgeçmesi) suretiyle borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflastan kurtulmak için başvurduğu yoldur.

Kanunda üç tür konkordato düzenlenmiştir: iflas dışı (adi) konkordato, iflastan sonra konkordato ve malvarlığının terki suretiyle konkordato. Adi konkordatoda amaç işletmenin faaliyetine devam ederek borçlarını yeniden yapılandırılmış şekilde ödemesi iken, malvarlığının terki suretiyle konkordatoda malvarlığı alacaklılara devredilerek tasfiye edilir.

Kimler Konkordato Talep Edebilir? Görevli ve Yetkili Mahkeme

Konkordatoyu herhangi bir borçlu talep edebilir (İİK m.285/1). İflasa tabi olan tacirler kadar, iflasa tabi olmayan gerçek kişiler (örneğin esnaf veya tacir olmayan borçlular) da konkordato isteyebilir. Ayrıca iflas talebinde bulunabilecek her alacaklı da gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir (İİK m.285/2).

Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Yetkili mahkeme, iflasa tabi borçlu için İİK m.154 uyarınca muamele merkezinin (merkezinin) bulunduğu yer; iflasa tabi olmayan borçlu için yerleşim yeri mahkemesidir (İİK m.285/3). Talepte bulunan, Adalet Bakanlığı tarifesinde belirtilen konkordato gider avansını yatırmak zorundadır (İİK m.285/4).

Konkordato Talebine Eklenecek Belgeler (İİK m.286)

Konkordato talebi, kapsamlı bir belge setiyle birlikte sunulur. İİK m.286 uyarınca başlıca belgeler şunlardır:

• Konkordato ön projesi: Borçların hangi oranda veya vadede ödeneceğini, alacaklıların hangi oranda alacaklarından vazgeçeceğini, ödemeler için gerekli mali kaynağın nasıl sağlanacağını gösteren plan.
• Malvarlığı durumunu gösterir belgeler: Son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu, işletmenin devamlılığı ve aktiflerin muhtemel satış fiyatları esasına göre hazırlanan ara bilançolar, defter ve e-defter kayıtları, alacak-borç listeleri.
• Alacaklı listesi: Alacaklıları, alacak miktarlarını ve imtiyaz durumlarını gösteren liste.
• Karşılaştırma tablosu: Ön projeye göre alacaklıların eline geçmesi öngörülen miktar ile borçlunun iflası hâlinde eline geçebilecek muhtemel miktarı karşılaştıran tablo.
• Makul güvence veren denetim raporu: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşu tarafından hazırlanan ve ön projedeki teklifin gerçekleşeceği hususunda makul güvence veren rapor (7155 sayılı Kanun değişikliği).

Geçici Mühlet (İİK m.287)

Mahkeme, m.286’daki belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ettiğinde derhâl geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığının korunması için gerekli tüm tedbirleri alır. Kararla birlikte, konkordatonun başarı ihtimalini yakından incelemek üzere bir geçici konkordato komiseri görevlendirilir; alacaklı sayısı ve alacak miktarına göre üç komiser de atanabilir.

Geçici mühlet üç aydır; borçlunun veya geçici komiserin talebi üzerine en fazla iki ay daha uzatılabilir. Geçici mühletin toplam süresi beş ayı geçemez (İİK m.287/4). Geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur; talep kabulü, komiser görevlendirmesi, uzatma ve tedbir kararlarına karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Kesin Mühlet (İİK m.289)

Mahkeme, kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde verir. Bunun için borçlu ve varsa konkordato talep eden alacaklı duruşmaya davet edilir; geçici komiser duruşmadan önce yazılı raporunu sunar. Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu anlaşılırsa borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir.

Güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin veya borçlunun talebi üzerine altı aya kadar uzatılabilir (İİK m.289/5). Böylece geçici ve kesin mühlet süreleri birlikte değerlendirildiğinde süreç, azami hâliyle yaklaşık 23 aya kadar uzayabilmektedir. Mahkeme ayrıca, yedi alacaklıyı geçmemek ve tek sayıda olmak üzere ücret almaksızın görev yapan bir alacaklılar kurulu oluşturabilir.

Mühletin Alacaklılar Bakımından Sonuçları (İİK m.294-295)

Mühlet içinde borçlu aleyhine, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre yapılan takipler de dâhil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz; evvelce başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz, takiple kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez (İİK m.294/1). Takip hukukuna ilişkin genel bilgiler için icra takibine itiraz yazısına bakılabilir.

Bu kuralın önemli istisnaları vardır: İİK m.206’nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar (başta işçi alacakları ve nafaka alacakları) için haciz yoluyla takip yapılabilir. Rehinli alacaklarda ise rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya devam edebilir; ancak muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli mal satılamaz (İİK m.295). Tasdik edilen projede aksine hüküm yoksa, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş alacaklara faiz işlemesi durur (İİK m.294/3).

Mühletin Borçlu Bakımından Sonuçları (İİK m.297)

Borçlu, komiserin nezareti altında işlerine devam edebilir. Ancak mahkemenin izni olmaksızın mühlet kararından itibaren rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız (karşılıksız) tasarruflarda bulunamaz; taşınmazını, işletmenin faaliyeti için önem arz eden taşınırını ve işletmenin devamlı tesisatını devredemez ve takyit edemez. Aksi hâlde yapılan işlemler hükümsüzdür (İİK m.297/2, 7327 sayılı Kanunla değişik).

Borçlu bu hükümlere veya komiserin ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme, borçlunun malları üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırabilir yahut İİK m.292 çerçevesinde kesin mühleti kaldırarak konkordato talebinin reddine ve iflasa tabi borçlu bakımından resen iflasa karar verebilir.

Alacaklılar Toplantısı ve Projenin Kabulü İçin Gerekli Çoğunluk (İİK m.302)

Komiser başkanlığında yapılan alacaklılar toplantısında konkordato projesi oylanır. Proje;

• Kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını veya
• Kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini

aşan bir çoğunluk tarafından imza edilirse kabul edilmiş sayılır. Oylamada yalnızca projeden etkilenen alacaklılar oy kullanabilir; m.206/1’deki imtiyazlı alacaklıların yanı sıra borçlunun eşi, çocuğu ve belirli yakınları çoğunluk hesabında dikkate alınmaz. Rehinli alacaklar, takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kalan kısımları için hesaba katılır. Toplantının bitimini izleyen yedi gün içindeki katılımlar (iltihaklar) da kabul edilir.

Konkordatonun Tasdiki (İİK m.305-306)

Kabul edilen projenin mahkemece tasdiki başlıca şu şartlara bağlıdır: Teklif edilen tutarın, borçlunun iflası hâlinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olması; teklifin borçlunun kaynaklarıyla orantılı olması; projenin m.302’deki çoğunlukla kabul edilmiş bulunması; imtiyazlı alacakların tam ödenmesinin ve mühlet içinde komiser izniyle akdedilen borçların ifasının yeterli teminata bağlanması; yargılama gideri ve harçların depo edilmesi.

Tasdik kararında alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçların hangi takvimle ödeneceği belirtilir; gerekirse projenin yerine getirilmesini gözetmek üzere bir kayyım tayin edilir (İİK m.306). Konkordato hakkında verilen karara karşı kararın tebliğinden (itiraz eden diğer alacaklılar için ilandan) itibaren iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (İİK m.308/a, 7499 sayılı Kanunla değişik).

Konkordato Tasdik Edilmezse Ne Olur? (İİK m.308)

Konkordato tasdik edilmezse mahkeme talebin reddine karar verir. Borçlunun iflasa tabi şahıslardan olması ve doğrudan doğruya iflas sebeplerinden birinin mevcut olması hâlinde mahkeme, borçlunun iflasına resen karar verir. Aynı sonuç, kesin mühletin m.292 uyarınca kaldırılması hâlinde de gündeme gelir.

Tasdik Edilen Konkordatonun Sonuçları (İİK m.308/c vd.)

Konkordato, kural olarak tasdik kararıyla bağlayıcı hâle gelir ve konkordato talebinden önce veya komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için zorunludur. Ancak m.206/1’deki imtiyazlı alacaklar, rehinli alacaklıların rehnin kıymetini karşılayan miktardaki alacakları ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları (vergi, SGK primi gibi) konkordato şartlarına tabi değildir (İİK m.308/c).

Bağlayıcı hâle gelen konkordato, geçici mühletten önce başlatılmış takiplerde konulan ve henüz paraya çevrilmemiş hacizleri hükümden düşürür (İİK m.308/ç). Tasdik edilen proje kapsamındaki işlemler harçtan ve damga vergisinden, alacaklılarca tahsil edilecek tutarlar banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır (İİK m.308/g). Projeye göre kendisine ifada bulunulmayan her alacaklı, konkordatoyu tasdik eden mahkemeden kendisi hakkında konkordatonun feshini isteyebilir (m.308/e); kötü niyetle sakatlanmış konkordatonun tamamen feshi ise her alacaklı tarafından talep edilebilir (m.308/f).

Konkordato ile İflas Arasındaki Farklar

• Amaç: İflas, borçlunun malvarlığının tasfiyesine ve ticari hayattan silinmesine yol açan külli bir tasfiye yoludur; konkordato ise işletmenin yaşatılmasını ve borçların yeniden yapılandırılarak ödenmesini amaçlar.
• Yönetim: İflasta malvarlığı iflas masasına geçer ve iflas idaresi tasarruf eder; adi konkordatoda borçlu, komiser denetiminde işlerinin başında kalır.
• Kapsam: İflas yalnızca iflasa tabi (kural olarak tacir) borçlular hakkında açılabilir; konkordatoyu iflasa tabi olmayan borçlular da talep edebilir.
• Alacaklılar bakımından: İflasta alacaklılar tasfiye sonucuna göre sıra cetveli uyarınca pay alır; konkordatoda gerekli çoğunlukla kabul edilen ve tasdik olunan proje şartlarına göre ödeme yapılır.
• Sonuç: Başarıyla tamamlanan konkordato işletmenin faaliyetine devamını sağlar; konkordatonun başarısızlığı ise iflasa tabi borçlular bakımından çoğu kez iflasla sonuçlanır.

Sık Sorulan Sorular

Konkordato süreci toplamda ne kadar sürer?

Geçici mühlet en fazla beş ay (üç ay + iki ay uzatma), kesin mühlet bir yıl olup güçlük arz eden özel durumlarda altı aya kadar uzatılabilir. Tasdik yargılaması ve kanun yolu incelemeleriyle birlikte süreç daha da uzayabilir.

Konkordato mühleti içinde işçi alacakları ödenir mi?

İİK m.206’nın birinci sırasında yer alan işçi alacakları imtiyazlıdır; bu alacaklar için mühlet içinde dahi haciz yoluyla takip yapılabilir (İİK m.294/2) ve tasdik şartı olarak tam ödenmelerinin teminata bağlanması aranır (İİK m.305/1-d).

Konkordato ilan eden şirketten alacağı olan ne yapmalıdır?

Alacaklıların, komiserin İİK m.299 uyarınca yapacağı ilanda öngörülen süre içinde alacaklarını bildirmesi, alacaklılar toplantısında oy haklarını kullanması gerekir. Alacağı itiraza uğrayan alacaklı, tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde çekişmeli alacak davası açabilir (İİK m.308/b).

Konkordato vergi ve SGK borçlarını kapsar mı?

Mühlet içinde 6183 sayılı Kanuna göre yapılan takipler de durur (İİK m.294/1). Ancak tasdik edilen konkordato projesi, amme alacakları bakımından bağlayıcı değildir (İİK m.308/c/3); bu alacaklar proje şartlarına tabi olmaksızın ödenir.

Konkordato talebi reddedilirse veya proje tasdik edilmezse şirket iflas eder mi?

Borçlu iflasa tabi kişilerdense ve doğrudan doğruya iflas sebeplerinden biri mevcutsa, mahkeme tasdik talebinin reddiyle birlikte borçlunun iflasına resen karar verir (İİK m.308). Kesin mühletin kaldırılması hâllerinde de aynı sonuç doğabilir (İİK m.292).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki mütalaa niteliği taşımaz.