Orijinal Parça Fark Bedeli Nasıl Alınır? Eşdeğer Parça Şartı

Kaza sonrası servise gidersiniz, eksper raporunu görürsünüz: hasarlı parçalar “eşdeğer” fiyattan hesaplanmıştır. Aracınız orijinal parçayla onarılmıştır ama sigorta şirketi aradaki farkı ödemez, “genel şartlar böyle” der. Oysa 2021 sonundan bu yana kural tersine dönmüştür: hasar gören parça orijinalse, kural orijinaliyle değişimdir. Eşdeğer parçaya geçmek için sizin onayınız aranır ve bu onayın alındığını ispat etmek sigorta şirketine düşer.

Kısa Cevap

Zorunlu trafik sigortasında hasar gören parça orijinal ise, kural olarak orijinal parça ile değiştirilir. Eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçaya ancak hak sahibinin onayı alınırsa ya da orijinalle değişim imkânı yoksa geçilebilir. Onayın alındığını veya orijinal parça bulunmadığını ispat yükü sigortacıdadır. Bu sebeple eşdeğer bedel üzerinden yapılan eksik ödemede aradaki fark, önce sigorta şirketine yazılı başvuru, sonra Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkeme yoluyla istenebilir.

Kural Nasıl Değişti?

Konunun tarihçesi, bugünkü hakkın neden çoğu kişi tarafından bilinmediğini de açıklar.

14.05.2015 tarihli Genel Şartlar’da hasar gören parça, onarımı mümkün değilse önce eşdeğer parçayla değiştiriliyor, orijinal parça ancak eşdeğeri bulunamazsa devreye giriyordu. Bu düzenleme yargıya taşındı ve Danıştay 15. Dairesi’nin 27.06.2018 tarihli kararıyla iptal edildi; iptal, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 16.03.2020 tarihli kararıyla onanarak kesinleşti.

İdare, 20.03.2020 tarihli değişiklikle benzer içerikli bir düzenlemeyi yeniden yürürlüğe koydu ve bu kez “yeniden kullanılabilir parça” kavramını da ekledi. O düzenleme de dava konusu edildi ve iptal edildi. Ardından 04.12.2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle bugünkü metin yürürlüğe girdi.

Bugün Yürürlükteki Kural

Genel Şartlar’ın B.2.2.1 fıkrasının bugünkü hâli iki ihtimali ayırır.

Birinci ihtimal, hasar gören parçanın orijinal olmasıdır. Bu hâlde parça, onarımı mümkün değilse orijinal parça ile değiştirilir. Eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçaya geçilebilmesi için ya hak sahibinin onayının alınması ya da orijinal parçayla değişimin imkânsız olması gerekir. Metin, ispat yükünü açıkça sigortacıya bırakır: onay alındığını veya orijinalle değişimin mümkün olmadığını sigortacı ispatlayacaktır.

İkinci ihtimal, hasar gören parçanın zaten orijinal olmamasıdır. Bu durumda parça eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçayla değiştirilir; bu da mümkün değilse orijinal parça kullanılır. Eşdeğer parçayla değişim imkânı varken orijinal parçayla onarım yapılırsa sigortacının sorumluluğu, benzer hasarlardaki onarım uygulamasına göre eşdeğer parça bedeliyle sınırlı kalır. Ancak bu imkânın bulunduğunu ispat yükü de yine sigortacıdadır.

Her iki ihtimalde de ortak bir kural vardır: uygulama sonucu araçta bir kıymet artışı meydana gelse dahi bu fark tazminat miktarından indirilemez.

Hangi Poliçe Hangi Kurala Tabi?

Genel Şartlar’ın C.11 maddesine 2021 değişikliğiyle eklenen fıkra, Genel Şartlar’ın yürürlük tarihinden sonra yapılan değişikliklerin, ancak değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra akdedilen sözleşmelere uygulanacağını hükme bağlar.

Bunun pratik sonucu şudur: uygulanacak kuralı belirleyen, kaza tarihi değil, zarara yol açan aracın poliçesinin düzenlenme tarihidir. Poliçe 04.12.2021’den önce akdedilmişse önceki metin, sonra akdedilmişse yukarıda anlatılan metin uygulanır. Dosyada tartışma çıktığında ilk bakılması gereken belge, karşı aracın poliçe başlangıç tarihidir.

İspat Yükü Kimde?

Uygulamada sigorta şirketleri, eksper raporunda parçaların eşdeğer olarak listelenmesini yeterli sayma eğilimindedir. Yargı bu yaklaşımı kabul etmemektedir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 17.02.2025 tarihli kararına konu olayda, hak sahibi orijinal parça bedeli üzerinden hesap yapılmasını istemiş; sigortacı ise eşdeğer parça kullanılabileceğini savunmuştu. İtiraz Hakem Heyeti, sigorta kuruluşunun orijinal parçalarla gerçek zararı gidermemesi için hasar alan parçaların zaten orijinal olmadığını veya orijinal olsalar da mevzuata uygun eşdeğerlerinin bulunduğunu ispatlaması gerektiğini; bunun ispatlanamaması karşısında hasarın orijinal parçayla giderilmesi gerekeceğini belirtmişti. Daire, bu kararı onamıştır.

Aynı kararda iki ayrıntı daha vardır: bilirkişi raporundaki %10 oranındaki makul parça iskontosu hükme esas alınmış, tazminata katma değer vergisi dâhil edilmesi de yerinde bulunmuştur.

Eşdeğer, Orijinal ve Yeniden Kullanılabilir Parça

Genel Şartlar üç kavramı ayrı ayrı tanımlar. Eşdeğer parça, orijinal parçanın değiştirilmesi amacıyla üretilen ve orijinaliyle kütle, boyut, malzeme ve işlevsellik bakımından kıyaslanarak belirlenen ölçütlere uygunluğu akredite bir kuruluşça belgelendirilmiş parçadır. Belge varsa, aksi ispatlanana kadar parçanın eşdeğer kalitede olduğu varsayılır.

Orijinal parça, aracın üretiminde veya montajında kullanılan parçalarla aynı kalitede olan ve üreticinin ölçütlerine göre üretilen yedek parçayı ifade eder. Yeniden kullanılabilir parça ise Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik kapsamında kodlandırılmış, hasarsız ve takip edilebilir çıkma parçadır.

Bu tanımların pratik değeri şudur: “eşdeğer” etiketi tek başına yeterli değildir; parçanın belgeli olması gerekir. Belgesiz bir yan sanayi parçası, Genel Şartlar anlamında eşdeğer parça sayılmaz.

Yargıtay Ne Diyor?

Danıştay 8. Dairesi’nin 23.11.2022 tarihli kararı, bugünkü metnin neden bu şekilde kaleme alındığını gösterir. Daire, değişim önceliğini her koşulda eşdeğer parçaya veren düzenlemeyi iptal ederken şu gerekçeye dayanmıştır: hasarlı parçanın tamiri mümkün değilse ve parça orijinalse, öncelikle orijinal parçayla değişimi; hasar gören araç sahibinin onayı bulunması veya orijinal parçayla değişimin mümkün olmaması hâlinde eşdeğer parçayla değişimi hakkaniyet gereğidir.

Karar, “yeniden kullanılabilir parça” bakımından ayrıca bir yetki denetimi yapmıştır. Kanun koyucu yürütmeye yalnızca orijinale eşdeğerliği belgelendirilmiş parçaların kullanımına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi verdiği hâlde, sigorta ilişkisinin tarafı olmayan ve doğrudan zarar gören üçüncü kişilerin araçlarındaki hasarın rızaları alınmaksızın çıkma parçayla giderilmesine imkân tanınmasının yasal dayanağı bulunmadığı ve bunun mülkiyet hakkına kanunsuz sınırlama getirdiği belirtilmiştir.

Kasko sigortasında ise durum farklıdır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 07.01.2025 tarihli kararında, poliçede yer alan onarım yeri klozu gereği aracın anlaşmalı serviste onarılması gerektiği, anlaşmalı olmayan serviste onarım yapılması hâlinde sigortacının eksperinin belirlediği tutarın ödeneceği ve aradaki farktan sigortalının sorumlu olacağı kabul edilmiştir. Yani kaskoda poliçe klozları belirleyicidir.

Aracın onarımdan sonra piyasa değerinde kalan azalma ise ayrı bir taleptir; ayrıntısı araç değer kaybı tazminatı ve araç değer kaybı tazminatı nasıl istenir yazılarındadır. Başvuru ve tahkim yolunun işleyişi için trafik sigortası tazminatı, Güvence Hesabı ve arabuluculuk başlıklı yazıya bakılabilir.

Uygulamada Ne Yapmalı?

1. Onarımdan önce hasarlı parçaların orijinal olup olmadığını fotoğraf ve servis kaydıyla belgeleyin.
2. Eksper raporunun bir örneğini isteyin; parçaların eşdeğer mi orijinal mi hesaplandığını satır satır kontrol edin.
3. Eşdeğer parça kullanımına onay vermediyseniz bunu yazılı olarak sigorta şirketine bildirin.
4. Size onay formu imzalatılmak isteniyorsa neyi onayladığınızı okumadan imzalamayın.
5. Karşı aracın poliçe başlangıç tarihini öğrenin; uygulanacak Genel Şartlar metnini bu tarih belirler.
6. Onarım faturasını, parça listesini ve ödeme belgelerini eksiksiz saklayın.
7. Eksik ödeme yapıldıysa önce sigorta şirketine yazılı başvurun; bu başvuru dava şartıdır.
8. Sekiz iş günü içinde sonuç alamazsanız Sigorta Tahkim Komisyonuna ya da mahkemeye başvurabilirsiniz.
9. Zorunlu trafik sigortası limiti aşılmışsa bakiye için karşı tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet teminatını araştırın.
10. Talebinizi kurarken onarım bedeli ile değer kaybını ayrı kalemler olarak isteyin; ikisi farklı esaslara tabidir.

Sık Sorulan Sorular

Sigorta şirketi orijinal parça yerine eşdeğer parça bedeli ödeyebilir mi? Hasar gören parça orijinalse kural orijinal parçayla değişimdir. Eşdeğer parçaya geçilebilmesi için hak sahibinin onayının alınmış olması veya orijinal parçayla değişimin imkânsız olması gerekir; bunu ispat etmek sigortacıya düşer.

Onay verdiğimi nasıl ispat ederler? Onayın alındığını ispat yükü sigortacıdadır. Yazılı bir onay, ses kaydı ya da yazışma sunulamıyorsa, eksper raporunda parçaların eşdeğer olarak listelenmiş olması tek başına onay yerine geçmez.

Aracıma daha önce yan sanayi parça takılmışsa ne olur? Hasar gören parça orijinal değilse kural eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçayla değişimdir. Bu imkân varken orijinal parçayla onarım yapılırsa sigortacının sorumluluğu eşdeğer parça bedeliyle sınırlı kalır; ancak bu imkânın varlığını da sigortacı ispatlamak zorundadır.

Orijinal parça takılınca aracın değeri arttı diye kesinti yapılabilir mi? Hayır. Genel Şartlar, uygulama sonucu araçta kıymet artışı meydana gelse dahi bu farkın tazminattan indirilemeyeceğini açıkça belirtir.

Kaskoda da aynı kural geçerli mi? Hayır. Kasko bir sözleşme sigortasıdır ve poliçedeki klozlar belirleyicidir. Onarım yeri klozu bulunan poliçelerde, anlaşmalı olmayan serviste onarım yapılması hâlinde aradaki farkın sigortalıda kalması sonucu doğabilir.

Sonuç

Orijinal parça farkı uyuşmazlıklarında belirleyici olan üç noktadır: hasar gören parçanın onarım öncesindeki niteliği, poliçenin düzenlenme tarihi ve onayın varlığı. Bu üçünün ispatı çoğunlukla sigorta şirketine düştüğü için, hak sahibinin yapması gereken en önemli iş, onarım öncesindeki durumu belgelemek ve eşdeğer parçaya onay vermediğini yazılı hâle getirmektir. Aksi hâlde tartışma, ödenen bedelin doğruluğuna değil, kimin neyi ispatlayamadığına döner.

Dayanak Mevzuat ve Kararlar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, 90, 91, 99
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 11
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.2, B.2.2.1, C.11
• 04.12.2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genel Şartlar değişikliği m. 9, 13
• Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik
• Danıştay 8. Dairesi, E. 2020/3735, K. 2022/6787, T. 23.11.2022
• Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2018/4425, K. 2020/746, T. 16.03.2020
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/4296, K. 2025/2543, T. 17.02.2025
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/17, K. 2025/132, T. 07.01.2025

Hukuki Bilgilendirme

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Uygulanacak Genel Şartlar metni poliçe tarihine göre değiştiğinden, dosyadaki poliçe ve eksper raporu incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.

Yayın tarihi: 20.08.2026 · Son güncelleme: 20.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr