Dava Harcı Hesaplama Nasıl Yapılır?
Dava açarken ödenen tutar tek bir kalemden ibaret değildir. Başvurma harcı, peşin karar ve ilam harcı, vekâlet harçları ve gider avansı ayrı ayrı hesaplanır; bunların bir kısmı dava şartıdır.
Kısa Cevap
Dava açılırken 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca başvurma harcı ile peşin karar ve ilam harcı yatırılır. Karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır; ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oran yirmide bir olarak uygulanır. Ayrıca 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 120. maddesi uyarınca yargılama harçları ile gider avansı dava açılırken mahkeme veznesine yatırılır. Harçların maktu tutarları ve nispi oranları her yıl yeniden değerleme ile güncellendiğinden, hesaplama cari yılın harç tarifesi üzerinden yapılmalıdır.
Harç Türleri: Maktu ve Nispi
Yargı harçları 492 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı tarifede düzenlenmiştir. Uygulamada karşılaşılan başlıca kalemler şunlardır.
Başvurma harcı, dava veya takip açılışında bir defaya mahsus alınan maktu bir harçtır. Miktarı, davanın değerinden bağımsızdır ve mahkeme türüne göre değişir.
Karar ve ilam harcı, konusu belli bir değerle ölçülebilen davalarda dava değeri üzerinden nispi, ölçülemeyen davalarda ise maktu olarak alınır. Örneğin bir alacak davasında nispi, boşanma davasında maktu karar ve ilam harcı söz konusudur.
Bunların yanında vekâletname suret harcı, celse harcı ve talep hâlinde alınacak diğer harçlar ile Adalet Bakanlığınca her yıl belirlenen gider avansı tarifesindeki tutar ödenir. Gider avansı bir harç değildir; tebligat, bilirkişi ve keşif gibi giderleri karşılamak üzere alınır ve artan kısmı iade edilir.
| Kalem | Niteliği | Açıklama |
|---|---|---|
| Başvurma harcı | Maktu | Dava veya takip açılışında bir defaya mahsus; dava değerinden bağımsız, mahkeme türüne göre değişir |
| Karar ve ilam harcı | Değeri ölçülebilen davalarda nispi, ölçülemeyenlerde maktu | Alacak davasında nispi, boşanma davasında maktu |
| Peşin oran — genel | Karar ve ilam harcının dörtte biri | Geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde (492 s.K. m. 28/a) |
| Peşin oran — ölüm ve cismani zarar | Yirmide bir | Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında |
| Alt sınır | — | Hesaplanan tutar, tarifedeki maktu alt sınırın altında kalamaz |
| Gider avansı | Harç değildir | Tebligat, bilirkişi ve keşif giderleri için; her yıl Adalet Bakanlığı tarifesiyle belirlenir, artan kısmı iade edilir |
| Diğer | Maktu | Vekâletname suret harcı, celse harcı ve talep hâlinde alınacak harçlar |
| Hesap sırası | Dava değeri belirlenir → cari yıl tarifesindeki nispi oran uygulanır → çıkan tutarın 1/4’ü (ölüm/cismani zararda 1/20’si) peşin yatırılır | |
Peşin Harç Nasıl Hesaplanır?
492 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (a) bendi, ödeme zamanını ve peşin oranı belirler: “Karar ve ilam harçlarının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.”
Aynı bentte önemli bir istisna yer alır: “Şu kadar ki, ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak uygulanır.”
Bendin son cümlesi de uygulamada sıkça gündeme gelir: “Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel teşkil etmez.”
Buna göre nispi harca tabi bir davada peşin harç, kural olarak şu sırayla bulunur: önce dava değeri belirlenir, bu değere cari yıl tarifesindeki nispi oran uygulanarak karar ve ilam harcı hesaplanır, sonra bu tutarın dörtte biri (ölüm ve cismani zarar davalarında yirmide biri) peşin harç olarak yatırılır. Hesaplanan tutar, tarifede öngörülen maktu alt sınırın altında kalamaz.
Yargıtay Ne Diyor? Harç Bir Dava Şartıdır
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 120. maddesine göre davacı, yargılama harçları ile gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yetersiz kaldığı anlaşılırsa iki haftalık kesin süre verilir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi’nin 31.10.2022 tarihli, 2022/7313 esas ve 2022/14990 karar sayılı kararı bu kuralın sonuçlarını göstermektedir. Kararda önce, davacının harçtan muaf olmadığı ve işleminin de harçtan istisna edilmediği tespit edilerek şu ilke konulmuştur: “Davacının yargı harçlarını ödeme yükümü altında olduğu anlaşıldığına göre, nispi tarifeye göre harcı ödenmedikçe eldeki davaya devam etme olanağı bulunmamaktadır. Davalı taraf harçtan muaf olsa dahi nispi peşin harç ve tamamlama harcının alınması gerekir.“
Ancak Daire, harcın yatırılmamasının sonuçlarının kendiliğinden doğmadığını da vurgulamıştır. Karara göre, “HMK’nın 115/2. maddesi uyarınca dava şartı olan harcın yatırılmamasının hukuki sonuçları hatırlatılarak tamamlanması için kesin süre verilip bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilecektir.” Somut olayda kesin süre verilmeden ve sonuçları ihtar edilmeden davanın usulden reddi doğru bulunmamış ve hüküm bozulmuştur.
Bu nedenle harç eksikliğiyle karşılaşan davacı bakımından belirleyici olan, mahkemenin usulüne uygun kesin süre verip vermediğidir.
Dava Değeri Artarsa: Harç Tamamlama
Yargılama sırasında dava değerinin dilekçede gösterilenden yüksek olduğu anlaşılırsa harç tamamlanmalıdır. 492 sayılı Kanun’un 30. maddesine göre, “Muhakeme sırasında tesbit olunan değerin, dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa, yalnız o celse için muhakemeye devam olunur, takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmaz.”
Aynı kural, talep sonucunun ıslah yoluyla artırılması hâlinde de işler: artırılan kısım için ıslah harcının yatırılması gerekir. Uygulamada dosyanın Yargıtay’a gönderilmesi aşamasında bu eksiklikler denetlenir. Nitekim Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 09.05.2024 tarihli, 2022/9376 esas ve 2024/4448 karar sayılı kararında, ıslah dilekçesi ile ıslah harcının yatırıldığına dair makbuzun dosyada bulunmaması, dosyanın mahkemesine geri çevrilmesi sebeplerinden biri sayılmıştır.
Kanun Yolu Harçları
Harç yükümlülüğü ilk derece yargılamasıyla sınırlı değildir. 492 sayılı Kanun’un 32. maddesi, yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılamayacağını öngörür.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 17.11.2025 tarihli, 2024/8399 esas ve 2025/15365 karar sayılı kararında, nispi harca tabi bir kararın yalnızca maktu harç yatırılarak temyiz edilmesi üzerine, “6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 366 ncı maddesi atfıyla aynı Kanun’un 344 üncü maddesi uyarınca; nispi temyiz harcının bir haftalık kesin süre içerisinde tamamlanması, aksi hâlde temyiz başvurusundan vazgeçmiş sayılacağı hususunun başvurana yazılı olarak bildirilmesi” gerektiğine karar verilmiş ve dosya geri çevrilmiştir.
Bu nedenle istinaf ve temyiz aşamalarında da harcın türü (maktu mu nispi mi) ve tutarı dikkatle belirlenmelidir; eksik harçla yapılan başvuru, süresinde yapılmış olsa bile sonuç doğurmayabilir.
| Aşama | Ödeme zamanı | Eksikliğin sonucu |
|---|---|---|
| Dava açılışı | Peşin harç ve gider avansı, dava açarken mahkeme veznesine (HMK m. 120) | Harç dava şartıdır; ancak mahkeme önce sonuçlarını hatırlatarak kesin süre vermek zorundadır — ihtar yapılmadan usulden ret bozma sebebidir (5. HD, E.2022/7313, K.2022/14990) |
| Değer artışı | Tespit edilen değer dilekçedekinden fazlaysa, takip eden celseye kadar tamamlanır (492 s.K. m. 30) | Yalnız o celse için yargılamaya devam olunur; tamamlanmadıkça davaya devam edilmez |
| Islah | Islah harcı, ıslah dilekçesiyle birlikte | Makbuzun dosyada bulunmaması geri çevirme sebebidir (4. HD, E.2022/9376, K.2024/4448) |
| İstinaf ve temyiz | Başvuru sırasında; harcın maktu mu nispi mi olduğu belirlenmelidir | Nispi harca tabi kararda maktu harç yatırılmışsa bir haftalık kesin süre verilir; tamamlanmazsa başvurudan vazgeçmiş sayılır (4. HD, E.2024/8399, K.2025/15365) |
| Karar sonrası bakiye | Kararın tebliğinden itibaren bir ay | Ödenmemesi hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir; vergi dairesince ayrıca takip edilir |
| Adli yardım | Dava dilekçesiyle birlikte ya da sonradan | İki şart: geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması (HMK m. 334). Yoksunluk belgelendirilmelidir; ret kararına itiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 337/2) |
Harçtan Muafiyet ve Adli Yardım
Bazı kişi ve kurumlar kanunla harçtan muaf tutulmuştur; bazı işlemler ise harçtan istisnadır. Örneğin iş mahkemelerinde işçi tarafından açılan bazı davalar ile nafaka davalarında özel düzenlemeler bulunur.
Ödeme gücü bulunmayanlar bakımından ise adli yardım kurumu işler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. maddesine göre adli yardımın iki şartı vardır: kişinin kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 03.06.2021 tarihli, 2021/2160 esas ve 2021/3768 karar sayılı kararında bu şartlar tekrarlanmış ve “Adli yardım isteğinde bulunanın ödeme gücünden yoksun olup olmadığı belgelendirilerek belirlenecektir.” denilmiştir. Somut olayda yoksunluk yönünde kanaat oluşmadığından talep reddedilmiş; ret kararına yapılan itiraz da Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 337. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kesin olarak reddedilmiştir.
Adli yardım talebi, dava dilekçesiyle birlikte veya sonradan yapılabilir. Talebe, gelir ve malvarlığı durumunu gösteren belgelerin eklenmesi zorunludur.
Hesaplamada Dikkat Edilecek Noktalar
İlk mesele dava değerinin doğru belirlenmesidir. Faiz ve yargılama giderleri kural olarak dava değerine dâhil edilmez; talep sonucundaki asıl alacak esas alınır. Harç ile karşı tarafa yüklenen vekâlet ücreti de birbirinden ayrı kalemlerdir; ikincisi harca göre değil, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanır.
İkinci mesele, davanın nispi mi maktu mu harca tabi olduğudur. Konusu belli bir değerle ölçülemeyen davalarda maktu harç alınır; tespit, iptal ve tescil davalarında ise talebin niteliğine göre değerlendirme yapılır.
Üçüncü mesele gider avansıdır. Gider avansı harçtan ayrıdır, her yıl Adalet Bakanlığı tarifesiyle belirlenir ve tanık sayısı, bilirkişi ve keşif ihtiyacı gibi etkenlere göre sonradan tamamlanması istenebilir.
Dördüncü mesele zamanlamadır. Peşin harç dava açılırken, bakiye karar ve ilam harcı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, ıslah harcı ıslah dilekçesiyle birlikte, kanun yolu harçları ise başvuru sırasında yatırılır.
Güncel maktu tutarlar ve nispi oranlar her yıl değiştiğinden, hesaplamada cari yılın Harçlar Kanunu genel tebliği esas alınmalıdır. Tazminat davalarında dava değerinin belirlenmesi bakımından hesaplama araçlarından yararlanılabilir; usule ilişkin genel bilgiler için vatandaş başvuru rehberi incelenebilir. Dava dilekçesinin hazırlanmasında ise dilekçe örnekleri sayfasındaki şablonlar yol gösterici olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Dava açarken hangi harçlar ödenir? Başvurma harcı ile peşin karar ve ilam harcı ödenir; ayrıca gider avansı yatırılır. Vekâletname kullanılıyorsa suret harcı da alınır.
Peşin harç oranı nedir? Karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır. Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında bu oran yirmide bir olarak uygulanır.
Harcı yatırmazsam davam reddedilir mi? Harç bir dava şartıdır; ancak mahkemenin önce sonuçlarını hatırlatarak kesin süre vermesi gerekir. Bu süre içinde eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilir.
Karar sonrası kalan harcı ödemezsem ne olur? 492 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması; hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir. Harç, vergi dairesince ayrıca takip edilir.
Maddi durumum yetersizse ne yapabilirim? Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. maddesi uyarınca adli yardım talep edebilirsiniz. Ödeme gücünden yoksunluğun belgelendirilmesi ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir.
Sonuç
Dava harcı hesabı, dava değerinin doğru belirlenmesiyle başlar ve harcın türüne göre şekillenir. Peşin harcın eksik yatırılması davanın yürümesini durdurabileceği gibi, kanun yolu aşamasında eksik harç başvurunun yapılmamış sayılmasına yol açabilir. Bu nedenle hem dava açılışında hem de talep artırımı ve kanun yolu aşamalarında harç kalemlerinin güncel tarife üzerinden kontrol edilmesi gerekir.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 28 (Nispi harçlarda ödeme zamanı)
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 30 (Noksan tespit edilen değer üzerinden harç)
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 32 (Harç ödenmedikçe işlem yapılmaması)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 120, m. 334, m. 337, m. 344
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2022/7313 E., 2022/14990 K., 31.10.2022
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2024/8399 E., 2025/15365 K., 17.11.2025
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 2021/2160 E., 2021/3768 K., 03.06.2021
Yararlanılan Mevzuat
- 492 sayılı Kanun m.28
- 492 sayılı Kanun m.30
- 492 sayılı Kanun m.32
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.115
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.120
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.337
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.344
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Harç tutar ve oranları her yıl güncellendiğinden, hesaplama cari yıl tarifesi üzerinden yapılmalı ve dosya incelenmeden işlem tesis edilmemelidir. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.
Yayın tarihi: 25.08.2026 · Son güncelleme: 25.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr