Ek-5 Sigortası İptal Edildi: Ziraat Odası Kaydı ve EYT

Yıllarca orman işinde ya da başkasının tarlasında yevmiyeyle çalıştınız. SGK’ya gidip “Ek-5 kapsamında prim ödemek istiyorum” dediniz, formu doldurdunuz, primlerinizi aksatmadan ödediniz. Emeklilik için dilekçe verdiğinizde ise SGK size şunu bildirdi: “Ziraat odasına kaydınız var. Siz tarım Bağ-Kur’lusunuz, Ek-5 primleriniz geçersiz. Ödediklerinizi Bağ-Kur borcunuza mahsup ettik; kalan borcunuz var ve emekli olamazsınız.” Bu yazıda bu işlemin hukuki dayanağını, itiraz yollarını ve EYT’ye etkisini Yargıtay kararları ışığında sade bir dille açıklıyoruz.

Kısa Cevap

Ziraat odası kaydı tek başına Ek-5 primlerinizi kendiliğinden geçersiz kılmaz; belirleyici olan, gerçekte ne iş yaptığınızdır. Ek-5 sigortası, tarım veya orman işlerinde başkasının yanında süreksiz çalışanlar içindir ve 4/a sigortalılığı sayılır (5510 s.K. Ek m. 5). Tarım Bağ-Kur’u (4/1-b) ise kendi adınıza fiilen tarım yapmanızı gerektirir. Oda kaydı bu faaliyetin bir karinesidir ve aksi ispatlanabilir. Tarımsal geliriniz kanuni sınırın altındaysa zaten 4/b sigortalısı sayılmazsınız (m. 6/1-ı). Yargıtay, fiilî süreksiz çalışmanın ispatlandığı dosyalarda Ek-5 sigortalılığının ihyasına ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hükmeden kararları onamaktadır. Yol, önce SGK’ya yazılı başvuru, sonra iş mahkemesinde davadır.

Ek-5 mi, Tarım Bağ-Kur’u mu? Asıl Ayrım

Sorunun özü iki sigorta türünün karıştırılmasıdır:

• Ek-5 (Ek m. 5): Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle, süreksiz çalışanlar. Başkasının tarlasında, bahçesinde ya da orman işinde yevmiyeli çalışan kişi. Kanun bu kişileri 4/1-a sigortalısı sayar.
• Tarım Bağ-Kur’u (m. 4/1-b-4): Kimseye bağlı olmadan, kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyette bulunanlar. Kendi ürününü eken, biçen, satan çiftçi.

Kanun ikisinin aynı anda yürümesine izin vermez. Ek-5 için “4. madde kapsamında sigortalı olmamak” şarttır. 4/1-b-4 dahil 4. madde kapsamında çalışmaya başlayanın Ek-5 sigortalılığı da sona erer. SGK bu kuralı şöyle uygular: ziraat odası kaydı → 4/b devam ediyor → Ek-5 geçersiz.

Oysa zincirin ilk halkası sorgulanabilir. 4/b’yi doğuran şey odaya kayıtlı olmak değil, tarımsal faaliyette bulunmaktır. Tarımsal faaliyetin tanımı 5510 s.K. m. 3’te yapılmıştır.

SGK Ne Yapıyor, Primleriniz Nereye Gidiyor?

Uygulamada karşılaşılan işlem şudur:

1. Ek-5 tescili başlangıcından itibaren iptal edilir.
2. 4/b sigortalılığı oda kaydına dayanılarak aynı dönem için başlatılır veya devam ettirilir.
3. Ek-5 için ödediğiniz primler 4/b dosyanıza aktarılır. Dayanak, sigortalılık hâllerinin çakışmasında ödenen primlerin esas alınan statü için ödenmiş sayılmasıdır (m. 53).
4. 4/b primi Ek-5 priminden farklı hesaplandığından çoğu zaman borç kalır. 4/b’de prim borcu varken aylık bağlanmadığından tahsis talebi reddedilir.

Yargıtay’ın incelediği dosyalarda Kurum bu işlemi iç yazışmalarında “Ek-5 kapsamında tescilin iptal edilerek 4/b-4 kapsamında sigortalılığın yeniden başlatılması ve Ek-5 için ödenen primlerin Bağ-Kur numarasına aktarılması” şeklinde tarif etmektedir (10. HD, E. 2025/1633, K. 2025/6709).

Oda Kaydı Varsa Kesin Bağ-Kur’lu Muyum?

Hayır. Yargıtay, zirai kuruluş kayıtlarını tarımsal faaliyetin “yasal karinesi” olarak görür (HGK, E. 2022/1256, K. 2023/913). Karine, aksi ispatlanabilen bir varsayımdır. Hukuk Genel Kurulu bir başka kararında bunu açıkça söylemiştir:

“…oda veya kooperatif kayıtlarının tek başına tarımsal faaliyeti kanıtlamaya yeterli olmadığı hususu da gözetilerek…”
(HGK, E. 2013/1544, K. 2013/1799)

Bu karar 2926 sayılı Kanun dönemine ait bir tespit davasında verilmiştir. Ancak “kayıt değil, fiilî faaliyet” ilkesi 10. Hukuk Dairesinin 5510 dönemi kararlarında da tekrarlanmaktadır. Tarımsal faaliyetin varlığı şu delillerle araştırılır:

• ikamet kayıtları,
• Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kaydı ve doğrudan gelir desteği,
• tarımsal kredi kullanılıp kullanılmadığı,
• ürün satışları ve müstahsil makbuzları,
• gübre, ilaç ve sulama faturaları,
• tapulu tarım arazisi,
• muhtar ve ihtiyar heyeti tanıklığı.

Dosyanızda oda kaydından başka bir şey yoksa, tarım Bağ-Kur’unun dayanağı zayıftır.

Gelir Düşükse: Muafiyet (m. 6/1-ı)

Tarımsal faaliyetiniz olsa bile 4/b sigortalısı olmak zorunda değilsiniz. Yıllık tarımsal gelirinizden masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalaması, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından azsa ve bunu belgelerseniz sigortalı sayılmazsınız (5510 s.K. m. 6/1-ı). Bu tespitte Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin görüşü alınır (m. 6 son fıkra). Sigortalılık da muafiyet kapsamına girdiğiniz tarihte sona erer (m. 9/1-b-5).

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, Ek-5 primleri Bağ-Kur’a aktarılan bir sigortalının davasında TZOB’dan gelir durumunun sorularak muafiyetin araştırılmasını istemiştir (E. 2023/10547, K. 2023/10942; bozmaya uyulduktan sonra E. 2025/1633, K. 2025/6709 ile onanmıştır). Orman işçiliğiyle geçinip küçük bir hisseli tarlası bulunan kişiler için bu yol çoğu zaman belirleyicidir.

Prim Borcu Nedeniyle Durdurulan Bağ-Kur Dönemi

Prim borcu bulunan 4/b sigortalılarının sigortalılığı çeşitli yapılandırma kanunlarıyla belirli tarihler itibarıyla durdurulmuştur; durdurulan süreler sigortalılık süresi sayılmaz (ör. 5510 s.K. geç. m. 83: 31.10.2020 itibarıyla). Aynı hükümler, 4/b kapsamında çalışmaya devam edenlerin sigortalılığını belirli bir tarihten yeniden başlatır; Kurum bunu uygulamada oda kaydının devamına bakarak yapar. Yargıtay’ın onadığı bir kararda mahkeme, primi ödenmediği için askıya alınmış tarım Bağ-Kur dönemini, fiilî faaliyet ve muafiyet tespitinin yanında ek gerekçe olarak kullanmış ve bu dönemi iptal etmiştir (10. HD, E. 2023/6900, K. 2023/8957). Hizmet dökümünüzde “0 gün” görünen Bağ-Kur aylarının nasıl nitelendirildiği bu nedenle önemlidir.

EYT’ye Etkisi: Hangi Statüden Emekli Olursunuz?

Mesele yalnızca birkaç yıllık prim değildir; hangi kurumdan ve hangi şartla emekli olacağınızı belirler.

Aylığı bağlayacak statü = Son 7 yıllık fiilî hizmette gün sayısı fazla olan statü
(1 Ekim 2008’den önce sigortalı olanlar için mülga 2829 s.K. m. 8; 5510 s.K. geç. m. 2)

“Son yedi yıl” takvim yılı değil, talep tarihinden geriye doğru sayılan 2.520 günlük fiilî hizmettir; çalışılmayan aylar sayılmaz. Esas alınacak statü, bu 2.520 gün içinde gün sayısı fazla olan statüdür; eşitlik hâlinde sonuncusu esas alınır.

Burada üç kritik nokta vardır:

1. Ek-5 günleri 4/a sayılır. Ek-5 geçerli kabul edilirse son 7 yılda 4/a çoğunluğa geçebilir. Kurumun iptal işlemi ise bu dengeyi 4/b lehine bozar.
2. EYT’de fark büyüktür. 8 Eylül 1999’dan önce sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırılmıştır (5510 s.K. geç. m. 95); genel tablo için emeklilik yaş ve prim şartları yazımıza bakabilirsiniz. Ancak gün şartı statüye göre değişir:
   • 4/a’da, 23.05.2002 tarihindeki sigortalılık sürenize göre 5.000 ile 5.975 gün arasında prim ve 20/25 yıl sigortalılık aranır (506 s.K. geç. m. 81/B).
   • 4/b’de erkekler için 25 tam yıl, kadınlar için 20 tam yıl prim ödeme şartı vardır (1479 s.K. geç. m. 10). Bu da yaklaşık 9.000 / 7.200 gün demektir.
3. 4/b’de prim borcu varken aylık bağlanmaz. Bu yüzden mahsup işlemi, gün sayısı yeterli olsa bile emekliliği fiilen durdurur.

18 yaşından önce sigortalı olanlar: Sigortalılık süresi 18 yaşın doldurulduğu tarihte başlamış sayılır; öncesinde ödenen primler gün sayısına eklenir (5510 s.K. m. 38/2). SGK uygulamasında geç. m. 81/B’deki kademe (yaş, gün ve sigortalılık süresi koşulu) 18 yaş uygulamasına bakılmaksızın ilk işe giriş tarihine göre belirlenir; 20/25 yıllık sigortalılık süresinin tahsis talebinde dolup dolmadığı ise 18 yaşın doldurulduğu tarihten hesaplanır (SGK 2018/38 sayılı Genelgesi, §1.1.3). 8 Eylül 1999’dan önce 18 yaş altında işe giren kişi bu nedenle EYT kapsamında kalır; yalnızca 20/25 yılın dolduğu tarih ötelenir.

GSS (genel sağlık sigortası) primi hizmet süresine eklenmez. “Birkaç ay GSS ödeyin” yönlendirmesi gün sayınızı artırmaz.

Peki Ek-5 Formunda “4. Maddeye Tabi Değilim” Diye İmza Attıysam?

SGK’nın en güçlü savunması budur. Ek-5 başvuru formunda sigortalı, 4. madde kapsamında çalışmadığını ve aksi ortaya çıkarsa işlemin iptalini kabul ettiğini beyan eder. Kurum bu beyana ve 2013/11 sayılı Genelgesine dayanır (10. HD, E. 2024/11712, K. 2025/260).

Ancak Yargıtay bu beyanı otomatik bir iptal gerekçesi saymamaktadır. Mahkemeden beklenen, gerçeğin araştırılmasıdır:

• Kişi gerçekten başkasının yanında süreksiz tarım veya orman işinde çalıştı mı?
• Kimin yanında, nerede çalıştı?
• Kendi adına tarımsal faaliyeti var mıydı?
• Ek-5 başvurusu yalnızca statü değiştirmek amacıyla mı yapıldı?

Aynı araştırmanın yapıldığı ve Ek-5 çalışmasının ispatlandığı bir dosyada Ek-5 sigortalılığı tespit edilmiş ve yaşlılık aylığına hükmedilmiştir; karar Yargıtay’ca onanmıştır (10. HD, E. 2025/4384, K. 2025/7070).

Orman işinde çalışanlar için bir uyarı: Kamu idarelerinin doğrudan hizmet akdiyle çalıştırdığı süreksiz işçiler Ek-5 kapsamında değildir (Ek m. 5 son fıkra). İşin orman köylüsü kooperatifi, ferdî köylü sözleşmesi veya müteahhit üzerinden mi, yoksa doğrudan idare adına mı yapıldığı dosyada netleştirilmelidir.

Süreler ve Dava Yolu

• Kuruma başvuru şartı: Dava açmadan önce SGK’ya yazılı başvuru zorunludur. 60 gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Başvuruda geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelere sayılmaz (7036 s.K. m. 4).
• Görevli mahkeme: SGK’nın taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıklarına iş mahkemesi bakar (7036 s.K. m. 5/1-b; 5510 s.K. m. 101). Ayrı iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
• Arabuluculuk: Dava şartı değildir. Zorunlu arabuluculuk işçi-işveren uyuşmazlıkları içindir (7036 s.K. m. 3); hangi davaların zorunlu arabuluculuğa tabi olduğunu ayrı yazımızda ele aldık.
• Talepler: Kurum işleminin iptali, ilgili dönem için 4/b sigortalılığının iptali, Ek-5 sigortalılığının geçerliliğinin tespiti ve tahsis talebini izleyen aybaşından itibaren yaşlılık aylığına hak kazanıldığının tespiti birlikte istenebilir.
• Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK): KDK’ya başvurmuş ve ret almışsanız dava yolu kapanmaz. KDK kararlarındaki “dava açma süresi” uyarısı idari yargıdaki süreler için yazılmış genel bir hatırlatmadır; bu uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür ve 5510 sayılı Kanun’da bu tespit ve iptal davası için ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Yine de Kuruma başvuru ve dava gecikmeden yapılmalıdır (6328 s.K. m. 21; 7036 s.K. m. 4).
• Ödeme emri: SGK Bağ-Kur borcu için ödeme emri gönderirse itiraz süresi kısadır (6183 s.K. m. 58). Tebligatı bekletmeyin; ayrıntılar için amme alacağında ödeme emrine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada Ne Yapmalı?

1. SGK’dan gelen her yazının tebliğ tarihini not edin. E-Devlet’e düşen yazılarda da tarih önemlidir.
2. E-Devlet’ten barkodlu hizmet dökümü ve 4/b borç dökümü alın. Hangi dönemin iptal edildiğini ve kaç gün kaybettiğinizi görün.
3. Orman veya tarım işçiliğinizi belgeleyin: Orman İşletme Müdürlüğü/Şefliği kayıtları, işçi listeleri, ödeme dökümleri, muhtarlık yazısı.
4. Tarım yapmadığınızı veya gelirinizin düşük olduğunu belgeleyin: ziraat odasından kayıt ve gelir yazısı, İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden ÇKS/destek yazısı, tapu kaydı.
5. Dönemi doğru seçin. 4/b’nin tamamının iptalini istemek, primini ödediğiniz eski Bağ-Kur günlerinizi de kaybettirebilir. Talep çoğu zaman yalnızca Ek-5 ile çakışan dönemle sınırlanmalıdır.

Yargıtay Ne Diyor?

• 10. HD, E. 2025/4384, K. 2025/7070 (29.04.2025): Kurumun tarım Bağ-Kur saydığı dönem için Ek-5 sigortalılığı tespit edilmiş ve yaşlılık aylığına hükmedilmiştir. Karar onanmıştır.
• 10. HD, E. 2023/6900, K. 2023/8957 (28.09.2023): Bağ-Kur borcuna aktarılan Ek-5 primleri için TZOB yazısıyla muafiyet ve tanıklarla fiilî Ek-5 çalışması ispatlanmıştır. Tarım Bağ-Kur dönemi iptal edilmiş, Ek-5 ihya edilmiş ve 4/a’dan aylık bağlanmıştır. Karar onanmıştır.
• 10. HD, E. 2024/4275, K. 2024/4606 (29.04.2024): İptal Ek-5 şartlarının yokluğundan değil çakışmadan kaynaklandığı için Ek-5’in ihyası ve yaşlılık aylığı onanmıştır.
• 10. HD, E. 2024/11712, K. 2025/260 (08.01.2025): Form beyanı ve Genelge savunması karşısında fiilî çalışma ayrıntılı araştırılmadan verilen kabul kararı bozulmuştur.
• HGK, E. 2013/1544, K. 2013/1799 (25.12.2013): Oda ve kooperatif kayıtları tek başına tarımsal faaliyeti kanıtlamaya yeterli değildir; fiilî faaliyet diğer delillerle birlikte aranır.

Sık Sorulan Sorular

Ziraat odasına sadece kredi veya belge almak için kaydoldum; yine de Bağ-Kur’lu sayılır mıyım?
SGK kayda dayanarak 4/b başlatır. Ancak 4/b’nin şartı fiilen tarımsal faaliyette bulunmaktır. Oda kaydı aksi ispatlanabilen bir karinedir. ÇKS kaydı, ürün satışı ve destek ödemesi yoksa ve tanıklar tarım yapmadığınızı doğruluyorsa kaydın 4/b doğurmadığını dava yoluyla ileri sürebilirsiniz.

SGK primlerimi Bağ-Kur borcuma aktardı; paramı geri alabilir miyim?
Önce aktarma işleminin iptali istenir. Ek-5 geçerli sayılırsa primler Ek-5 hizmeti olarak yeniden değerlendirilir. İade, ancak ödenen primin hiçbir sigortalılık için değerlendirilemediği durumlarda gündeme gelir.

SGK memuru “bir şey olmaz, ödeyin” dedi; bu beni korur mu?
Sözlü yönlendirme tek başına hak doğurmaz. Yine de Kurumun başvurunuzu kabul edip yıllarca prim tahsil etmesi, mahkemenin gerçeği araştırırken dikkate aldığı bir olgudur. Görüşmelerde yanınızda biri varsa tanık olarak bildirin.

KDK başvurum reddedildi; dava hakkım bitti mi?
Hayır. KDK kararları bağlayıcı değildir. Dava iş mahkemesinde SGK’ya karşı açılır; bu dava türü için ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir, ancak gecikmeden Kuruma başvurup dava açmak gerekir.

Kendi tarlam var ama geçimimi orman işinden sağlıyorum; Ek-5 mümkün mü?
Tarla sahibi olmak tek başına 4/b demek değildir. Tarımsal gelir düşükse ve TZOB görüşüyle belgelenirse m. 6/1-ı muafiyeti uygulanır. Asıl geçiminizin başkası yanındaki süreksiz işten geldiği ispatlanırsa Ek-5 değerlendirilir. Yargıtay’ın onadığı kararlarda bu ayrım gelir karşılaştırmasıyla yapılmıştır.

Sonuç

Ziraat odası kaydı yüzünden Ek-5 primlerinin iptali ve Bağ-Kur borcu, çoğu zaman emekliliği yıllarca geciktiren bir işlemdir. Bu işleme karşı itiraz yolu açıktır: 4/b’nin şartı kayıt değil fiilî tarımsal faaliyettir, düşük gelir muafiyeti vardır ve Ek-5 fiilî süreksiz çalışmayla ayakta durur. Yargıtay bu üç noktayı somut delillerle araştıran kararları onamaktadır. En kritik adım, hizmet dökümünüzü alıp hangi dönemin iptal edildiğini görmek ve orman ya da tarım işçiliğinizi resmî kayıtlarla belgelemektir. Her dosya, sigortalılık geçmişine ve delillere göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Dayanak Mevzuat ve Kararlar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 3, 4/1-b-4, 6/1-ı, 7, 9/1-b-5, 38, 53, 101, Ek m. 5, geç. m. 2, geç. m. 83, geç. m. 95
• SGK 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi, §1.1.3 (18 yaşın altında geçen hizmetler)
• 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu geç. m. 81/B
• 1479 sayılı Kanun geç. m. 10
• 2829 sayılı Kanun (mülga) m. 8
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3, 4, 5
• 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu m. 21
• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 58
• Yargıtay 10. HD, E. 2025/4384, K. 2025/7070, T. 29.04.2025
• Yargıtay 10. HD, E. 2025/1633, K. 2025/6709, T. 24.04.2025
• Yargıtay 10. HD, E. 2024/11712, K. 2025/260, T. 08.01.2025
• Yargıtay 10. HD, E. 2024/4275, K. 2024/4606, T. 29.04.2024
• Yargıtay 10. HD, E. 2023/6900, K. 2023/8957, T. 28.09.2023
• Yargıtay HGK, E. 2022/1256, K. 2023/913, T. 11.10.2023
• Yargıtay HGK, E. 2013/1544, K. 2013/1799, T. 25.12.2013

Hukuki Bilgilendirme

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilmelidir. Dava açmadan önce hizmet dökümünüzü ve SGK yazılarının tebliğ tarihlerini mutlaka inceletin.

Yayın tarihi: 28.09.2026 · Son güncelleme: 15.10.2026
Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr