Taksirle Yaralama Suçu (TCK m. 89): Ceza ve Şikâyet

Kavşakta bir anlık dalgınlık, arkadan çarpma ya da yağmurda kayan bir araç: kimse yaralamak istemez, ama karşı taraf hastaneye kaldırılmıştır. Ertesi gün kolluk ifadeye çağırır ve dosyada “taksirle yaralama” yazar. Mağdur tarafta ise soru başkadır: şikâyet edersem ne olur, süre var mı, uzlaşırsam tazminat hakkım biter mi? Bu yazıda taksirle yaralama suçunun cezasını, şikâyet ve uzlaştırma kurallarını Yargıtay içtihatları ışığında sade bir dille açıklıyoruz.

Kısa Cevap

Taksirle yaralama, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak istemeden başkasını yaralamaktır ve temel cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır (TCK m. 89/1). Kemik kırığı, yüzde sabit iz gibi ağır sonuçlarda ceza yarı oranında, organ kaybı gibi en ağır sonuçlarda bir kat artırılır; birden fazla kişi yaralanmışsa dokuz aydan beş yıla kadar hapis öngörülür. Suç kural olarak şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi fail ile fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m. 73). Bilinçli taksir varsa ceza üçte birden yarısına kadar artırılır ve basit yaralanma dışındaki hâllerde şikâyet aranmaz (TCK m. 22/3, m. 89/5). Suç, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b).

Taksir mi, Bilinçli Taksir mi? Ceza Buradan Ayrılır

Yazının en kritik ayrımı budur. TCK m. 22/2’ye göre taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir. Bilinçli taksirde ise fail neticeyi öngörmüş, ancak istememiştir (m. 22/3). Fark yalnızca kavramsal değildir: bilinçli taksirde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır ve aşağıda görüleceği gibi şikâyet şartı da değişir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, ölçütü şöyle koyar: basit taksirde fail öngörülebilir neticeyi öngörememiştir; bilinçli taksirde neticeyi öngörmesine rağmen şansına, becerisine ya da tecrübesine güvenerek hareketine devam etmiştir. Kırmızı ışığın yandığını ve karşıdan araçların hareketlendiğini gördüğü hâlde “yetişirim” diyerek kavşağa giren sürücü bilinçli taksirle sorumludur.

Uygulamada en sık tartışılan konu alkoldür. Ceza Genel Kurulu’nun 11.06.2019 tarihli kararında, kaza sırasında yaklaşık 0,65 promil alkollü olduğu değerlendirilen sürücü hakkında bilinçli taksir uygulanması bozma sebebi yapılmıştır:

“Kaza sırasında yaklaşık 0,65 promil alkollü olması tek başına bilinçli taksirin varlığı için yeterli olmayacağından, somut olayda bilinçli taksir şartlarının gerçekleştiğinden söz edilmesine imkân bulunmamaktadır.”
(Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/712, K. 2019/470)

Aynı kararda iki teknik ölçü de vurgulanır: kandaki alkol saatte ortalama 0,15 promil azaldığından ölçüm saati kaza saatine göre değerlendirilmeli; 0,31–1,00 promil aralığında güvenli sürüş yeteneğinin kaybolup kaybolmadığı ayrıntılı hekim muayenesiyle belirlenmelidir. Alkol oranı tek başına bilinçli taksir demek değildir; failin aracı nasıl kullandığı, hızı ve olay sonrası davranışları birlikte değerlendirilir.

Yaralanmanın Ağırlığı Cezayı Nasıl Değiştirir?

Ceza, mağdurdaki sonuca göre kademelidir. Adli rapor bu yüzden dosyanın belirleyici belgesidir.

Ceza failin kusuruna göre belirlenir; birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan sorumludur (m. 22/4-5). Trafik kazalarında bilirkişinin kusur dağılımı bu yüzden yalnızca tazminatı değil, cezayı da etkiler; itiraz yolu için kaza kusur oranına itiraz yazımıza bakılabilir.

Bir istisna daha vardır: taksirli netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından cezayı gereksiz kılacak ölçüde onu mağdur etmişse ceza verilmez; bilinçli taksirde ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir (m. 22/6). Kazada kendi çocuğunu yaralayan sürücü bu hükmün tipik örneğidir.

Şikâyet: Kim, Ne Zaman, Vazgeçirse Ne Olur?

Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır (m. 89/5). TCK m. 73’e göre şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre geçtikten sonra soruşturma yapılamaz. Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez.

Şikâyetten vazgeçme, hüküm kesinleşinceye kadar davayı düşürür; kesinleşmeden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz (m. 73/4). Vazgeçme, iştirak hâlinde diğer sanıkları da kapsar ve onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (m. 73/5-6). Dikkat edilmesi gereken bir nokta daha var: vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini açıklayan mağdur, artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (m. 73/7). Tazminat hakkı korunacaksa vazgeçme beyanı bu ayrımı açıkça içermelidir.

Bilinçli taksir tabloyu değiştirir. Basit yaralanma (m. 89/1) dışında kalan hâllerde, suç bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet aranmaz ve şikâyetten vazgeçme sonuç doğurmaz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 1,10 promil alkollü sürücünün yolcusunun burnunda kırık oluşan olayda, mağdur şikâyetçi olmadığını beyan etmiş olsa bile m. 89/2 kapsamındaki yaralanma nedeniyle vazgeçmenin sanığın durumunu etkilemeyeceğine karar vermiştir (12. CD, E. 2013/8161, K. 2014/1613).

Buna karşılık yaralanma basit tıbbi müdahale ile giderilebilir nitelikteyse, eylem bilinçli taksirle işlenmiş olsa dahi şikâyete tabidir ve vazgeçme davayı düşürür (12. CD, E. 2014/12487, K. 2015/6649).

Uzlaştırma: Dosya Mahkemeye Gitmeden Kapanabilir

CMK m. 253/1-b uyarınca taksirle yaralama, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır. Savcılık yeterli şüphe görürse dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; uzlaştırmacı taraflara teklifte bulunur ve yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (m. 253/4). Müzakereler gizlidir; söylenenler başka bir davada delil olarak kullanılamaz (m. 253/20).

Uzlaşmanın sonuçları ağırdır ve iki yönlüdür:

1. Şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; taksitli edimde kamu davasının açılması ertelenir ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez (m. 253/19).
2. Uzlaşma sağlanınca, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava feragat edilmiş sayılır (m. 253/19).
3. Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konulabilir.

Bu nedenle mağdur tarafın uzlaşma teklifini kabul etmeden önce zararının tamamını (tedavi gideri, iş göremezlik, manevi zarar) hesaplaması gerekir; süreç ve kapsam için uzlaşma kapsamındaki suçlar ve uzlaştırma süreci yazımıza bakılabilir.

Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma ile İlişkisi

Alkollü sürücünün karıştığı yaralamalı kazalarda iki suç birlikte gündeme gelir: taksirle yaralama (zarar suçu) ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m. 179/3, tehlike suçu). Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı, iki suçun birlikte oluştuğu hâllerde hangisinden ceza verileceğini cezaların ağırlığına göre değil, zarar suçu–tehlike suçu ölçütüne göre belirler.

Ceza Genel Kurulu’nun 20.09.2022 tarihli kararına göre, kişinin tehlikeli biçimde araç kullandığı sırada kaza yapıp bir kimseyi yaraladığı hâlde yalnızca asli norm niteliğindeki taksirle yaralama suçundan ceza verilir; trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu tali norm olarak geri çekilir (CGK, E. 2018/384, K. 2022/567). Buna karşılık şikâyet yoksa ya da şikâyetten vazgeçilmişse taksirle yaralama suçundan ceza verilemeyeceğinden, alkollü sürücü hakkında m. 179 uyarınca hüküm kurulması gerekir (12. CD, E. 2014/12487, K. 2015/6649). Uzlaşma ile takipsizlik kararı verilmiş bir dosyada ise trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan hüküm kurulmasına yer olmadığına karar verilmelidir; uzlaşma, uyuşmazlığı hukuki ve cezai bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırır (12. CD, E. 2014/17103, K. 2015/15296).

Pratik sonuç: mağdurun şikâyetten vazgeçmesi alkollü sürücüyü her zaman cezadan kurtarmaz; uzlaşma ise kurtarabilir. İki yol arasındaki bu fark, savunma ve mağdur vekilliği bakımından belirleyicidir.

Ceza Nasıl Sonuçlanır: Para Cezası, Erteleme, Ehliyet

Temel ceza aralığı hapis veya adlî para cezasıdır; mahkeme seçimlik cezadan birini belirler. Hapis cezası seçilmişse koşulları varsa adlî para cezasına çevrilebilir veya ertelenebilir; hapis cezasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazılarımızda koşulları anlatılmıştır. Ayrıca taksirli suçlarda mahkeme, belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle sürücü belgesinin geri alınmasına da karar verebilir (TCK m. 53/6); Yargıtay’a taşınan trafik kazası dosyalarında bu yasaklama sıkça görülür.

Kasten yaralama ile karıştırılmamalıdır: kasten yaralamada fail neticeyi ister; ceza aralığı, şikâyet ve uzlaştırma rejimi farklıdır. Ayrım için kasten yaralama suçu (TCK m. 86-87) yazımıza bakılabilir.

Tazminat Ayrı Bir Yoldur

Ceza davası ile tazminat davası birbirinden bağımsızdır. Mağdur, ceza dosyasının sonucunu beklemeden hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat isteyebilir; trafik kazalarında sigorta şirketine başvuru ve dava şartı arabuluculuk aşamaları ayrıca işler. Ceza mahkemesinin kusur ve olayın oluşumuna ilişkin tespitleri hukuk hâkimini bağlayabilir; bu yüzden ceza dosyasındaki bilirkişi raporuna zamanında itiraz edilmelidir. Tazminat kalemleri ve süreler için trafik kazasında maddi ve manevi tazminat yazımıza bakılabilir.

Uygulamada Ne Yapmalı?

Mağdursanız: olay günü adli muayene raporunu alın ve yaralanmanın basit tıbbi müdahale ile giderilip giderilemeyeceğinin raporda açıkça yazılmasını isteyin; şikâyet için altı aylık süreyi takvime not edin; uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verin ve kabul etmeden önce zararınızın tamamını hesaplayın; şikâyetten vazgeçecekseniz şahsi haklarınızı saklı tuttuğunuzu beyanınıza yazdırın.

Şüpheli veya sanıksanız: alkol ölçümünün saatini ve kaza saatini karşılaştırın; 0,31–1,00 promil aralığında hekim muayenesi yapılmamışsa bilinçli taksir uygulanmasına itiraz edin; kusur dağılımı raporuna süresinde itiraz edin; zararı giderme imkânınız varsa uzlaştırma aşamasını değerlendirin; yaralanma basit nitelikteyse şikâyet şartının gerçekleşip gerçekleşmediğini denetleyin.

Yargıtay Ne Diyor?

• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/712, K. 2019/470, T. 11.06.2019: Kaza anında yaklaşık 0,65 promil alkollü olmak tek başına bilinçli taksir için yeterli değildir; güvenli sürüş yeteneğinin kaybolup kaybolmadığı hekim muayenesi ve olayın oluşumuyla belirlenir.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/384, K. 2022/567, T. 20.09.2022: Tehlikeli araç kullanımı sırasında kaza yapıp bir kimseyi yaralayan fail yalnızca taksirle yaralama suçundan cezalandırılır; trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu tali norm olarak uygulanmaz.
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2013/8161, K. 2014/1613, T. 27.01.2014: Bilinçli taksirle işlenen ve kemik kırığı ile sonuçlanan yaralamada şikâyetten vazgeçme sonuç doğurmaz; sanık trafik güvenliğini tehlikeye sokma yerine taksirle yaralama suçundan cezalandırılmalıdır.
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2014/12487, K. 2015/6649, T. 15.04.2015: Basit tıbbi müdahale ile giderilebilir yaralanma, bilinçli taksir hâlinde de şikâyete tabidir; vazgeçme ile taksirle yaralama davası düşerse alkollü sürücü hakkında trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan hüküm kurulur.
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2014/17103, K. 2015/15296, T. 13.10.2015: Taksirle yaralama suçundan uzlaşma nedeniyle takipsizlik kararı verilmişse, aynı eylemden doğan trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan hüküm kurulmasına yer yoktur.

Sık Sorulan Sorular

Trafik kazasında karşı taraf yaralandı; hapis yatar mıyım? Kural olarak hayır. Temel ceza dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır; mahkeme para cezasını seçebilir, hapis seçilse bile koşulları varsa erteleme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelir. Bilinçli taksir, ağır yaralanma veya birden fazla mağdur cezayı yükseltir.

Şikâyet süresi ne zaman başlar, kaçırırsam ne olur? Süre, fiili ve faili öğrendiğiniz günden başlar ve altı aydır (TCK m. 73). Süre geçtikten sonra soruşturma yapılamaz. Ancak bilinçli taksirle işlenen ve basit olmayan yaralanmalarda şikâyet aranmadığından bu süre uygulanmaz.

Şikâyetimden vazgeçersem tazminat hakkım biter mi? Hayır, vazgeçme beyanınızda şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklamadıysanız tazminat davası açabilirsiniz (TCK m. 73/7). Uzlaşma farklıdır: uzlaşma sağlanırsa, sonradan ortaya çıkan zararlar hariç tazminat davası açılamaz (CMK m. 253/19).

Uzlaşma teklifine cevap vermezsem ne olur? Teklif size ulaştıktan itibaren yedi gün içinde karar bildirmezseniz teklifi reddetmiş sayılırsınız ve dosya olağan akışında devam eder (CMK m. 253/4).

Alkollü sürücü mağdur şikâyetçi olmazsa cezasız kalır mı? Yaralanma ağırsa ve bilinçli taksir varsa şikâyet aranmaz. Yaralanma basitse taksirle yaralama davası düşer; ancak Yargıtay’a göre bu hâlde sürücü trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan yargılanır. Uzlaşma sağlanmışsa bu suçtan da hüküm kurulmaz.

Sonuç

Taksirle yaralama dosyalarının kaderini üç belge belirler: yaralanmanın niteliğini gösteren adli rapor, kusur dağılımını gösteren bilirkişi raporu ve varsa alkol ölçümünün saati. Bilinçli taksir tartışması cezayı da şikâyet şartını da değiştirdiğinden, savunma ve mağdur vekilliği bu noktada yoğunlaşır. Mağdur için en kritik adım altı aylık şikâyet süresini kaçırmamak ve uzlaşmadan önce zararın tamamını hesaplamaktır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.

Dayanak Mevzuat ve Kararlar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 22 — taksir ve bilinçli taksir
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 53/6 — sürücü belgesinin geri alınması
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73 — şikâyet süresi ve vazgeçme
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 89 — taksirle yaralama
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 179 — trafik güvenliğini tehlikeye sokma
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253 — uzlaştırma
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/712, K. 2019/470, T. 11.06.2019
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/384, K. 2022/567, T. 20.09.2022
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2013/8161, K. 2014/1613, T. 27.01.2014
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2014/12487, K. 2015/6649, T. 15.04.2015
• Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2014/17103, K. 2015/15296, T. 13.10.2015

Hukuki Bilgilendirme

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Yaralanmanın niteliği, kusur oranı ve alkol tespiti dosyadan dosyaya değiştiğinden, belgeler incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilmelidir.

Yayın tarihi: 20.10.2026 · Son güncelleme: 20.10.2026

Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr