Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası: TCK m. 151-152
Bu suçta cezanın miktarından önce gelen soru, eylemin kanunda sayılan altı hareketten hangisine girdiğidir. Sayılan hareketlerden birine girmeyen davranış, zarar doğursa bile bu suçu oluşturmaz.
Kısa Cevap
Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen ya da tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır. Kamu malına, ağaç ve fidanlara, sulama ve içme suyu tesislerine yönelik hâllerde ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir. Yakarak, patlayıcı kullanarak işlenirse ceza bir katına kadar; haberleşme, enerji veya ulaşım hizmetinin aksamasına yol açarsa yarısından iki katına kadar artırılır.
Altı Seçimlik Hareket
Suç, sayılan davranışlardan herhangi biriyle işlenebilir.
Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesinin birinci fıkrasına göre başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.09.2021 tarihli kararında bu hareketler tek tek tanımlanmıştır. Karara göre yıkmak yalnızca taşınmazlar için söz konusu olabilir ve kanunda kısmen ya da tamamen olması arasında fark öngörülmediğinden binanın bir duvarının yıkılması bile yeterlidir.
Kararda bozmak, malın kullanım amacına uygun tasarrufunu kısmen veya tamamen ortadan kaldıran ya da güçleştiren müdahale olarak tanımlanmış; bunun süreklilik taşımasının gerekmediği, geçici olarak malın kullanılamamasının da suçu oluşturacağı belirtilmiştir. Kararda aracın motor aksamının sökülerek çalışamaz duruma getirilmesi örnek gösterilmiştir.
Kullanılamaz hâle getirme ise kararda, malın fiziki varlığı ortadan kaldırılmaksızın amacına uygun yararlanma imkânının bulunmaması ve bu şekilde değerinin azalması olarak açıklanmıştır. Yok etmek, malın fiziki varlığının tamamen ortadan kaldırılarak tüketilmesidir; kararda televizyonun yakılması örnek verilmiştir.
“Kirletmek” Ne Zaman Suç Olur?
Bu hareket, sınırı en tartışmalı olanıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.09.2021 tarihli kararında kirletmek, taşınır veya taşınmaz malın önceki hâle getirilmesi için önemsiz olmayan bir çabayı gerektiren, malın değerinde veya görünümünde azalma ya da değişikliklere yol açan durumlar olarak tanımlanmıştır. Kararda mağdurun evinin duvarına yazı yazmak ve aracını çizmek örnek gösterilmiştir.
Kararda iki ek kural belirtilmiştir: zarar doğuran neticenin sonradan temizlenmek suretiyle ortadan kaldırılması önem taşımaz; ancak kirletmenin belli bir ağırlığa ulaşmış olması gerekir.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi’nin 22.09.2022 tarihli kararında bu ölçüt somut olaya uygulanmıştır. Karara konu olayda kapı önündeki kovaya tekme atılarak kova yere düşürülmüş; ancak kovanın başkaca bir zarara uğradığına dair tespit bulunmamıştır. Daire, tekme atılarak oluşan izlerin suçu oluşturacak ağırlığa ulaşıp ulaşmadığının değerlendirilmemesini eksik inceleme sayarak hükmü bozmuştur.
Yargıtay Ne Diyor? Korunan Değer ve Zararın Ölçüsü
Suçun ölçüsü yalnızca fiziksel hasar değildir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.09.2021 tarihli kararında korunan hukuki yararın mülkiyet hakkı olduğu belirtilmiş; mülkiyet kavramına malın bütünleyici parçaları, eklentileri ve doğal ürünlerinin de dahil olduğu ifade edilmiştir.
Kararın en önemli tespiti şudur: mülkiyetin korunmasında amaç sadece malın fiziksel olarak zarar görmesi olmayıp malın değerinin de korunmasıdır. Bu nedenle malın özgülendiği amaca uygun kullanılabilmesini önemsiz sayılmayacak derecede azaltan bir zararın varlığı yeterli olup, malın maddi zarar görmüş olmasına gerek yoktur.
Kararda suçun genel kastla işlenebildiği; failin belirli bir amaç ya da saikle hareket etmesinin aranmadığı da belirtilmiştir.
Karara konu olayda ceza infaz kurumunda bulunan kişi, kendisine verilen yatağın pamuklarını çıkararak çöp tenekesinde yakmıştır. Yerel mahkeme miktarın azlığı ve orantılılık gerekçesiyle beraat vermişse de Kurul, pamukların yakılmasıyla malın fiziki varlığının ortadan kaldırıldığını ve yatağın amacına uygun kullanılabilmesinin önemsiz sayılmayacak derecede azaltıldığını belirterek suçun oluştuğuna hükmetmiştir.
Tipikliğe Girmeyen Eylemler
Zarar doğuran her davranış bu suçu oluşturmaz.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 20.03.2024 tarihli kararına konu olayda, iş yerinde çalışan kişi şirketin üretim verilerinin bulunduğu makinenin verilerini geri döndürülemeyecek şekilde silmiş; bu nedenle üretimin durduğu ve ticari zarar doğduğu ileri sürülerek mala zarar vermeden dava açılmıştır.
Daire, seçimlik hareketlerden herhangi birinin gerçekleşmediğini, eylemin kanunda tanımı yapılan mala zarar verme suçunun tipiklik unsuruna uymadığını ve suçun unsurlarının oluşmadığını belirterek beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Aynı kararda usule ilişkin önemli bir gelişme de aktarılmıştır: 02.12.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun’la Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesindeki “etkin pişmanlık hükümlerine yer verilen suçlar” ibaresi metinden çıkarılmış ve mala zarar verme suçu uzlaştırma kapsamına alınmıştır.
Nitelikli Hâller ve Ceza Artırımı
Suçun konusu ve işleniş biçimi cezayı ağırlaştırır.
Türk Ceza Kanunu’nun 152. maddesinin birinci fıkrasına göre suçun; kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşya hakkında; felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis hakkında; devlet ormanı statüsündeki yerler hariç her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında; sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkında; grev veya lokavt hâllerinde belirli bina ve eşya hakkında; siyasi partilerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının malı hakkında ya da sona ermiş olsa bile görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına işlenmesi hâlinde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
İkinci fıkraya göre suçun yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak; toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle ya da radyasyona maruz bırakarak veya nükleer, biyolojik ya da kimyasal silah kullanarak işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
Üçüncü fıkraya göre suçun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
Şikâyet bakımından fark önemlidir: temel şekil mağdurun şikâyetine bağlıyken, 152. maddedeki nitelikli hâller şikâyete bağlı değildir. Şikâyete bağlı hâllerde Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; ikinci fıkraya göre bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Bu nedenle dosyada ilk bakılması gereken hususlardan biri, zararı öğrenme tarihi ile şikâyet tarihi arasındaki süredir.
Nitelikli hâllerin uygulanmasında suçun konusunun niteliği belirleyicidir. Kamu kurumuna ait bir eşyanın zarar görmesi tek başına yeterli değildir; eşyanın kamu hizmetine tahsis edilmiş ya da kamunun yararlanmasına ayrılmış olması aranır. Aynı şekilde dikili ağaç ve fidanlar bakımından devlet ormanı statüsündeki yerler madde metninde açıkça kapsam dışında bırakılmıştır; bu yerlerdeki fiiller orman mevzuatı çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
| Suçun konusu | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|
| Kamu kurum ve kuruluşlarına ait yer, bina, tesis veya eşya | Kamu hizmetine tahsis edilmiş ya da kamunun yararlanmasına ayrılmış olması aranır |
| Felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis | Tahsis amacı belgelenmelidir |
| Dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu | Devlet ormanı statüsündeki yerler kapsam dışıdır; orman mevzuatı uygulanır |
| Sulama, içme suyu sağlama veya afetten korunma tesisleri | Tesisin işlevi belirleyicidir |
| Grev veya lokavt hâlindeki bina ve eşya | Fiilin bu dönemde işlenmiş olması gerekir |
| Siyasi parti ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu malı | Malın aidiyeti kayıtla ortaya konur |
| Kamu görevlisinin zararına, görevinden ötürü öç alma amacıyla | Görev sona ermiş olsa dahi uygulanır |
Malvarlığı suçlarında etkin pişmanlık için malvarlığına karşı suçlarda kısmi iade yazımıza, hırsızlıkta etkin pişmanlık için hırsızlık suçunda etkin pişmanlık yazımıza, uzlaştırma usulü için uzlaşma kapsamındaki suçlar yazımıza ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması için HAGB şartları yazımıza bakılabilir.
Uygulamada Ne Yapmalı?
- Eylemin altı seçimlik hareketten hangisine girdiğini açıkça belirleyin.
- Hiçbirine girmiyorsa tipiklik unsurunun bulunmadığını ileri sürün.
- Zararı fotoğraf, keşif ve bilirkişi raporuyla belgeleyin.
- Fiziksel hasar yoksa malın değerindeki azalmayı ortaya koyun.
- Kirletme iddiasında eski hâle getirme çabasının önemsiz olup olmadığını tartışın.
- Sonradan temizlenmiş olmasının suçu ortadan kaldırmayacağını hatırlatın.
- Malın kamu malı olup olmadığını belirleyin; nitelikli hâlde şikâyet aranmaz.
- Yakma veya patlayıcı kullanımı varsa artırım hükmünü ayrıca değerlendirin.
- Uzlaştırma usulünün işletilip işletilmediğini denetleyin.
- Şikâyete bağlı hâllerde altı aylık süreyi kaçırmayın.
Sık Sorulan Sorular
Mala zarar vermenin cezası nedir? Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesine göre mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır.
Aracın çizilmesi bu suçu oluşturur mu? Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.09.2021 tarihli kararında aracı çizmek, kirletme fiiline örnek gösterilmiştir. Ancak kirletmenin belli bir ağırlığa ulaşması gerekir.
Zarar sonradan giderilirse suç ortadan kalkar mı? Anılan karara göre zarar doğuran neticenin sonradan temizlenmek suretiyle ortadan kaldırılması önem taşımaz.
Bilgisayardaki verileri silmek mala zarar verme midir? Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 20.03.2024 tarihli kararında, verilerin silinmesinin seçimlik hareketlere uymadığı ve tipiklik unsurunun gerçekleşmediği belirtilerek beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmedilmiştir.
Kamu malına zarar vermenin cezası daha mı ağır? Evet. Türk Ceza Kanunu’nun 152. maddesinin birinci fıkrasına göre bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur ve bu hâl şikâyete bağlı değildir.
Bu suç uzlaştırmaya tabi mi? Anılan 20.03.2024 tarihli kararda belirtildiği üzere, 6763 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle mala zarar verme suçu uzlaştırma kapsamına alınmıştır.
Sonuç
Mala zarar verme dosyalarında iki eşik vardır. Birincisi tipikliktir: eylem kanunda sayılan altı hareketten birine girmiyorsa, zarar ne kadar büyük olursa olsun bu suç oluşmaz. İkincisi ağırlıktır: özellikle kirletme hâlinde, eski hâle getirmenin önemsiz sayılmayacak bir çaba gerektirmesi aranır. Buna karşılık zararın fiziksel olması şart değildir; malın amacına uygun kullanımının önemli ölçüde azalması yeterlidir.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 53, 73, 151, 152, 168
- 6763 sayılı Kanun m. 34 (CMK m. 253 değişikliği; 02.12.2016)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231, 253, 264
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/603, K. 2021/381, T. 09.09.2021
- Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2021/17002, K. 2022/12241, T. 22.09.2022
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2021/13043, K. 2024/4605, T. 20.03.2024
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Zararın niteliği ve ağırlığı somut olaya göre değerlendirildiğinden, dosya incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.
Yayın tarihi: 22.10.2026 · Son güncelleme: 22.10.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr