Denetimli Serbestlik: Şartlar, Süre ve İnfaz

Hapis cezasının bir bölümünün cezaevi dışında infaz edilmesini sağlayan denetimli serbestlik, infaz hukukunun en çok merak edilen kurumudur. Ancak uygulamada üç ayrı soru sürekli karıştırılır: kim yararlanabilir, kararı kim verir ve yükümlülükleri kim belirler? Üstelik 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’la kuruma yeni bir şart eklenmiş, hükümlünün cezaevinde geçirmesi gereken asgarî bir süre öngörülmüştür. Bu yazıda şartları, yetki dağılımını ve ihlal hâlinde işleyen süreci açıklıyoruz.

Kısa Cevap

5275 sayılı Kanun m. 105/A’ya göre, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına karar verilebilir. Karar, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından verilir. 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’la eklenen cümle uyarınca, hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlülerde süre iki yıl, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlülerde üç yıldır. Adlî para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu usulden yararlanamaz.

Kimler Yararlanabilir?

Genel şart. Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması, iyi hâlli olması ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmış olması gerekir. Talep hükümlüden gelir; kurum idaresi değerlendirme raporu hazırlar.

Asgarî cezaevi süresi (2025 değişikliği). Hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması aranır; bu süre beş günden az olamaz.

Genişletilmiş süreler. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler ile maruz kaldıkları ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde yararlanabilir. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli; Adlî Tıp Kurumundan alınan ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir.

Açık kuruma ayrılamayanlar. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşımaları hâlinde bu usulden yararlanabilir.

Yararlanamayacaklar. Adlî para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler bu infaz usulünden yararlanamaz. Mahkûmiyetin infaz dışındaki sonuçları ise ayrıca değerlendirilmelidir; kaydın ne zaman silineceği için adli sicil kaydı kurallarına bakılmalıdır.

En Kritik Ayrım: Kararı Kim Verir, Yükümlülüğü Kim Belirler?

Bu ayrım uygulamada en sık yapılan hatanın kaynağıdır ve iki farklı merci arasında keskin bir yetki bölüşümü öngörür.

Denetimli serbestlik kararı: infaz hâkimi. Cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına karar verme yetkisi infaz hâkimliğine aittir (m. 105/A-1).

Yükümlülükler: denetimli serbestlik müdürlüğü. Hükümlünün hangi yükümlülüklere tabi tutulacağına karar verme yetkisi ise denetimli serbestlik müdürlüğüne aittir (m. 105/A-5). Yargıtay’a göre infaz hâkimliği, müdürlüğü kısıtlayacak şekilde karar veremez.

Kanunda sayılan yükümlülükler şunlardır: kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma, belirlenen yer veya bölgelere gitmeme, belirlenen programlara katılma. Hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak bu yükümlülükler değiştirilebilir. 28 Mart 2023 tarihli 7445 sayılı Kanun’la eklenen cümle uyarınca, TCK m. 191’deki kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek, bulundurmak ya da kullanmak suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur.

İhlal Hâlinde Ne Olur?

Üç hâlde hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi karar verir (m. 105/A-6):

• Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi,
• Belirlenen yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin uyarı ve önerilerine ya da denetim planına uymamakta ısrar etmesi,
• Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi.

Ayrıca hükümlü, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra işlediği iddia olunan ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı hakkında kamu davası açılmışsa, müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi açık kuruma gönderilmesine karar verebilir. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse infaza denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına karar verilir.

Firar sayılan hâller. Müracaat süresinin bitiminden itibaren iki gün geçmesine rağmen müracaat etmeyenler ile kuruma iade kararına rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında TCK m. 292 ve 293 hükümleri uygulanır.

Sürecin sonu. Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında müdürlükçe hazırlanan gerekçeli rapor, 5275 sayılı Kanun’un 107 ve 108. maddeleri uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Bu aşamada koşullu salıverilme ve tekerrür kuralları devreye girer.

Yargıtay Ne Diyor?

Yükümlülük belirleme yetkisi müdürlüğündedir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2025/1782, K. 2025/7182, T. 17.10.2025 tarihli kanun yararına bozma kararına konu olayda itiraz mercii, infaz hâkimliği kararında hükümlünün hangi yükümlülüğe tabi tutulacağı belirtilmediği gerekçesiyle kararı kaldırmıştır. Daire, m. 105/A-5 uyarınca yükümlülükler konusunda karar verme yetkisinin denetimli serbestlik müdürlüğünde olduğunu, infaz hâkimliğince müdürlüğü kısıtlayacak şekilde karar verilemeyeceğini belirterek itirazın reddi gerektiğini vurgulamıştır. Kararda ayrıca, itirazın kabulü hâlinde CMK m. 271/2 uyarınca mercinin itiraz konusunda da bir karar vermesi gerektiği, yalnızca kararın kaldırılmasıyla yetinilemeyeceği belirtilmiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

Tebliğ edilmeyen karara dayanarak iade kararı verilemez. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/6477, K. 2025/1328, T. 21.02.2025 tarihli kanun yararına bozma kararına konu olayda hükümlü, süresinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmadığı gerekçesiyle açık kuruma iade edilmiştir. Daire; denetimli serbestlik kararının hükümlünün yokluğunda verildiğini, kararın kendisine usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğinin araştırılmadığını, UYAP’ta kayıtlı numarasına bilgilendirme mesajı gönderilip gönderilmediğinin incelenmediğini ve sunduğu mazeretin değerlendirilmediğini belirterek eksik incelemeye dayalı iade kararını oybirliğiyle bozmuştur.

Geçici düzenlemelerde kapsam dar yorumlanır. Aynı 17.10.2025 tarihli kararda, 5275 sayılı Kanun’un geçici m. 10/4’teki “yükümlülüklere tabi olmadan geçirme” istisnasının yalnızca m. 105/A kapsamında denetimli serbestliğe ayrılmış olup 31.07.2023 tarihi itibarıyla izinde bulunan hükümlüler bakımından uygulanabileceği; izin bitiminden sonra geçici m. 10/2 kapsamında denetimli serbestliğe ayrılan hükümlülerin ise m. 105/A-5’teki yükümlülüklere tabi olacağı belirtilmiştir.

Uygulamada Ne Yapmalı?

1. Koşullu salıverilme tarihini doğru hesaplayın. Bir yıllık süre bu tarihten geriye doğru işler; müddetnamedeki hata her şeyi değiştirir.
2. Asgarî cezaevi süresini kontrol edin. 2025 değişikliğinden sonra, kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri (en az beş gün) fiilen kurumda geçirilmiş olmalıdır.
3. Talebi yazılı verin. Kurum bu usulü resen uygulamaz; hükümlünün talebi ve kurum değerlendirme raporu gerekir.
4. Genişletilmiş süreleri hatırlayın. Sıfır-altı yaş çocuğu olan kadın hükümlülerde iki yıl, ağır hastalık ve engellilikte üç yıl.
5. Sağlık raporunu doğru mercie düzenletin. Rapor Adlî Tıp Kurumundan alınmalı ya da tam teşekküllü hastane sağlık kurulunca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanmalıdır.
6. Beş günlük müracaat süresini kaçırmayın. Kurumdan ayrıldıktan sonra belirtilen müdürlüğe beş gün içinde başvurulmalıdır.
7. Tebligatı belgeleyin. Denetimli serbestlik kararı tebliğ edilmemişse süreye dayalı iade kararı hukuka aykırıdır.
8. Mazereti belgeyle sunun. Sağlık raporu gibi belgeler, müracaat gecikmesinde değerlendirilmek zorundadır.
9. Yükümlülük itirazını doğru mercie yöneltin. Yükümlülükleri müdürlük belirler; buna karşı şikâyet yolu infaz hâkimliğidir.
10. Yeni suç riskini hesaplayın. Denetimli serbestlik sırasında işlenen ve alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapsi gerektiren kasıtlı suçtan dava açılması, açık kuruma iade sebebidir; ayrıca mükerrirlik sonuçları doğabilir.

Sık Sorulan Sorular

Denetimli serbestlikten kimler yararlanır? Açık kurumda veya çocuk eğitimevinde bulunan, iyi hâlli ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan hükümlüler.

Kararı hangi merci verir? Hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi.

Yükümlülükleri kim belirler? Denetimli serbestlik müdürlüğü. İnfaz hâkimliği müdürlüğü kısıtlayacak şekilde karar veremez.

Cezaevinde en az ne kadar kalmak gerekir? 2025 değişikliğine göre, kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri; bu süre beş günden az olamaz.

Adlî para cezasından çevrilen hapiste yararlanılır mı? Hayır. Adlî para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalarda bu usul uygulanmaz.

Müdürlüğe başvurmazsam ne olur? Beş günlük süre içinde başvurulmazsa açık kuruma iade kararı verilir; iki gün daha geçerse TCK m. 292 ve 293 hükümleri uygulanır.

Denetimli serbestlik sırasında yeni suç işlersem ne olur? Alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapsi gerektiren kasıtlı bir suçtan dava açılırsa açık kuruma gönderilme kararı verilebilir; beraat hâlinde infaza denetimli serbestlikle devam edilir.

Sonuç

Denetimli serbestlik, cezanın infaz biçimini değiştiren bir kurumdur; cezayı ortadan kaldırmaz, koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmı kurum dışında geçirmeyi sağlar. Yararlanmanın omurgası üç ölçüde toplanır: açık kurumda bulunma, iyi hâl ve koşullu salıverilmeye kalan süre. 2025 yılında eklenen asgarî süre şartı bu tabloya dördüncü bir ölçüt getirmiş, kurumda hiç kalmadan doğrudan denetimli serbestliğe geçişin önünü kapatmıştır. Uygulamadaki en verimli itiraz alanı ise esasa değil, yetki ve usule ilişkindir: karar verme yetkisi infaz hâkimliğinde, yükümlülük belirleme yetkisi denetimli serbestlik müdürlüğündedir ve bu ayrımın ihlali kanun yararına bozma sebebi sayılmaktadır. Aynı şekilde, hükümlünün yokluğunda verilen ve kendisine tebliğ edilmeyen bir karara dayanılarak süre geçirildiği gerekçesiyle iade kararı verilmesi de hukuka aykırıdır; mazeretin varlığı ve tebligatın usulüne uygunluğu araştırılmadan sonuç doğurulamaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilmelidir.

Dayanak Mevzuat ve Kararlar

• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A — denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı
• 7550 sayılı Kanun m. 13 (04.06.2025) — m. 105/A-1’e eklenen asgarî süre şartı
• 7445 sayılı Kanun m. 25 (28.03.2023) — m. 105/A-5’e eklenen tedavi ve rehabilitasyon yükümlülüğü
• 7242 sayılı Kanun m. 46 (14.04.2020) — m. 105/A’nın birinci ve ikinci fıkralarında yapılan değişiklik
• 5275 sayılı Kanun geçici m. 9 ve geçici m. 10 — Covid-19 izni ve izin sonrası infaz rejimi
• 5275 sayılı Kanun m. 107 ve 108 — koşullu salıverilme ve mükerrirlere özgü infaz rejimi
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 292 ve 293 — hükümlü veya tutuklunun kaçması ve etkin pişmanlık
• Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2025/1782, K. 2025/7182, T. 17.10.2025
• Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2024/6477, K. 2025/1328, T. 21.02.2025

Hukuki Bilgilendirme

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Denetimli serbestlikten yararlanma, müddetnamedeki koşullu salıverilme tarihine ve kurum değerlendirme raporuna bağlı olduğundan, infaz dosyası incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilmelidir.

Yayın tarihi: 08.10.2026 · Son güncelleme: 08.10.2026
Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr