Kamulaştırmasız El Atma: Bedel Davası, Ecrimisil ve Başvuru Yolu

Kamulaştırmasız El Atma Nedir?

Kamulaştırma; idarenin, kamu yararı amacıyla özel mülkiyetteki bir taşınmazı, bedelini ödeyerek ve Kanunda öngörülen usule uyarak edinmesidir (Anayasa m.46; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu). Kamulaştırmasız el atma ise idarenin bu usulü işletmeden; yani kamulaştırma kararı almadan ve bedel ödemeden bir taşınmaza fiilen el koyması ya da taşınmazı imar planıyla kamu hizmetine ayırıp uzun süre kamulaştırmamasıdır.

Bu durumda malikin Anayasa’nın 35. maddesiyle güvence altına alınan mülkiyet hakkı fiilen ya da hukuken kısıtlanmış olur. Hukuk düzeni, usulsüz biçimde el konulan taşınmazın maliki bakımından; taşınmazın bedelini ve uğranılan zararı talep etme imkânı tanır. Gebze ve Kocaeli gibi yol, altyapı ve imar faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelerde bu tür uyuşmazlıklara sık rastlanır.

Fiili El Atma ve Hukuki El Atma

Fiili (eylemli) el atma, idarenin taşınmaza fiilen el koyarak üzerinde yol, okul, park, kanal gibi bir tesis yapması ya da taşınmazı fiilen kullanmasıdır. Bu hâlde malik, taşınmazın bedelinin ödenmesi için kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat (bedel) davası açabilir.

Hukuki el atma ise taşınmazın uygulama imar planında yol, yeşil alan, okul gibi bir kamu hizmetine ayrılmasına rağmen makul sürede kamulaştırılmaması ve malikin taşınmaz üzerinde fiilen tasarrufta bulunamamasıdır. Bu, mülkiyet hakkının imar planı yoluyla kısıtlanmasıdır ve 2942 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesinde düzenlenmiştir. İki tür arasındaki en önemli fark, uyuşmazlığın görüleceği yargı kolunda (adli veya idari yargı) ortaya çıkar.

Bedel Davası, Ecrimisil ve İdareye Başvuru

Fiili el atmada malik, taşınmazın değeri üzerinden bedelinin ödenmesini isteyebilir. 2942 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi, kamulaştırmasız el atmadan doğan bedel taleplerinde kural olarak önce idareye başvuru ve uzlaşma usulünü öngörür; idarece kıymet takdiri yapılır ve uzlaşma tutanağı düzenlenir. Uzlaşma sağlanamazsa malik, bedel davası açma hakkına sahip olur. Bu süreçte ortaya çıkan tapu harçları ve giderler idarece ödenir (2942 m.29).

Malik, taşınmazın bedeli yanında, idarenin taşınmazı haksız kullandığı geçmiş dönem için ecrimisil (haksız işgal tazminatı) de talep edebilir. Ecrimisil, geriye dönük belirli bir süreyle sınırlı olarak istenir ve taşınmazın işgal edildiği dönemdeki emsal kira ve getirileri esas alınarak hesaplanır. Bedel davası ile ecrimisil talebi çoğu zaman birbirini tamamlayan iki ayrı taleptir.

Görevli Yargı Yolu ve Süreler

Kamulaştırmasız fiili el atma, yerleşik içtihatlarda haksız fiil niteliğinde kabul edilir ve uyuşmazlık adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Buna karşılık imar planı kaynaklı hukuki el atmada uyuşmazlık idari yargıda görülür; malik, kısıtlama nedeniyle idare mahkemesinde tam yargı davası açar (2942 Ek m.1). Görevli yargı yerinin doğru belirlenmesi, davanın esasa girmeden görev yönünden reddedilmemesi için kritik önemdedir.

Sürelere gelince; el atmanın türü ve tarihi, uygulanacak zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri etkiler. Taşınmaz maliki bedel talebini kural olarak mülkiyeti devam ettiği sürece ileri sürebilirken, ecrimisil talebi geriye dönük süreyle sınırlıdır. Somut olayda uygulanacak süreler ve zamanaşımı sırası değişkenlik gösterebileceğinden, dava öncesinde belgelerle birlikte ayrıntılı bir değerlendirme yapılması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Arazimin üzerinden yol veya okul geçti, ne yapabilirim?

Bu bir fiili el atmadır. Taşınmazın bedeli için kamulaştırmasız el atma (bedel) davası açabilir, idarenin haksız kullandığı geçmiş dönem için ecrimisil isteyebilirsiniz. Dava öncesinde idareye başvuru ve uzlaşma usulü işletilir.

Kamulaştırmasız el atma davası hangi mahkemede açılır?

Fiili el atmada adli yargıda (taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi), imar planı kaynaklı hukuki el atmada ise idari yargıda dava açılır. Görevli yargı yerinin doğru seçilmesi önemlidir.

İmar planında okul alanı yapıldı ama kamulaştırılmadı; hakkım var mı?

Taşınmazınız planda kamu hizmetine ayrılıp makul sürede kamulaştırılmadıysa hukuki el atma gündeme gelir ve idari yargıda taşınmazın bedelini talep edebilirsiniz (2942 Ek m.1).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için belgelerinizle birlikte hukuki danışmanlık almanız önerilir.

İlgili İçerikler

• Ecrimisil (haksız işgal tazminatı) davası
• Tapu iptal ve tescil davası
• Kentsel dönüşümde riskli yapı tespiti ve malik hakları

Yararlanılan Mevzuat

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.35
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.46
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.1
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.6
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.29

Yayın tarihi: 24.07.2026 · Son güncelleme: 30.07.2026

Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · +90 534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr