Tenkis ve Denkleştirme Davaları: Saklı Payın Korunması
⚡ Kısa Cevap — vaktiniz azsa
- Tenkis: saklı payı zedeleyen vasiyet ve bağışların, saklı pay tamamlanana kadar indirilmesidir (TMK m.560).
- Denkleştirme: murisin sağlığında bir mirasçıya yaptığı önemli kazandırmaların paylaşımda hesaba katılmasıdır (TMK m.669).
- Tenkis süresi: saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde vasiyetlerde açılmadan, diğer kazandırmalarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl.
- Tenkisi yalnız saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba, eş) isteyebilir; denkleştirmeyi tüm yasal mirasçılar isteyebilir.
- İki dava sıkça karıştırılır; doğru nitelendirme davanın kaderini belirler.
📑 İçindekiler — başlığa tıklayın
1. Tenkis Davası Kimin, Neye Karşı Hakkı? · 2. Tasarruf Nisabı ve Tenkis Hesabı · 3. Denkleştirme (TMK m.669) Nasıl İşler? · 4. Tenkis ile Denkleştirmenin Farkı ve Usul · Sık Sorulan Sorular
Kapsam notu: Saklı pay oranları, tenkiste sıra ve dava süresi için saklı pay ve tenkis davası yazımıza; mirastan mal kaçırma amaçlı görünürdeki satışlar için muris muvazaası ve tapu iptali davası yazımıza bakabilirsiniz. Burada tenkis hesabı ile denkleştirmenin (TMK m.669) farkına odaklanıyoruz.
Tenkis Davası Kimin, Neye Karşı Hakkı?
Miras bırakan, tasarruf edilebilir sınırı aşarak saklı payları ihlal etmişse; saklı pay sahibi altsoy, ana-baba ve eş, kazandırmanın tenkisini ister. Tenkise tabi kazandırmalar: vasiyetnameler, mirasçı atamaları ve TMK m.565 uyarınca bazı sağlar arası kazandırmalar — özellikle saklı payı etkisiz kılma amacıyla yapıldığı açık olan bağışlar, ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlar, mirasçılık payına mahsuben yapılan kazandırmalar. Sıra kuralı: önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse en yeni tarihliden en eskiye doğru sağlar arası kazandırmalar tenkis edilir (m.570).
Tasarruf Nisabı ve Tenkis Hesabı
Hesap; terekenin ölüm günündeki net değerine, denkleştirmeye ve tenkise tabi kazandırmaların eklenmesiyle bulunan terekeye göre yapılır (m.564-565 çerçevesi). Bu toplamdan saklı paylar düşüldükten sonra kalan kısım, murisin serbestçe tasarruf edebileceği bölümdür. Aşan kısım oranında kazandırmalar indirilir. Taşınmaz tenkislerinde, sabit tenkis oranına göre bedel ödeme ya da pay tesciliyle sonuç kurulur; bilirkişi hesabı zorunludur.
Denkleştirme (TMK m.669) Nasıl İşler?
- Muris; sağlığında altsoyuna çeyiz, kuruluş sermayesi, borçtan kurtarma, ev-arsa devri gibi karşılıksız önemli kazandırmalar yapmışsa, bunlar aksi açıkça belirtilmedikçe o mirasçının payına mahsuben verilmiş sayılır ve paylaşımda iade/mahsup edilir.
- Eğitim ve öğrenim giderleri, alışılmış ölçüleri aştığı oranda denkleştirmeye tabidir (m.674).
- Denkleştirmeyi her yasal mirasçı, paylaşma (ortaklığın giderilmesi) sürecinde ileri sürebilir; saklı pay şartı yoktur.
- Kazandırma payı aşıyorsa mirasçı, aşan kısmı murisin bağış iradesi ispatlanmadıkça geri vermekle yükümlüdür.
Tenkis ile Denkleştirmenin Farkı ve Usul
Denkleştirme mirasçılar arası eşitliği paylaşım içinde sağlar; tenkis ise saklı payın üçüncü kişilere veya bir mirasçıya yapılan aşırı kazandırmalara karşı korunmasıdır ve ayrı bir dava gerektirir. Muvazaalı (satış görünümlü) devirlerde ise tapu iptal-tescil yolu açıktır; üç kurum sıklıkla kademeli-terditli taleplerle birlikte ileri sürülür. Tenkis davası, murisin son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde ve yukarıdaki 1-10 yıllık süreler içinde açılmalıdır; def’i olarak (kendisine karşı talep gelen mirasçının savunması biçiminde) her zaman ileri sürülebilir.
| Ölçüt | Tenkis | Denkleştirme | Muris muvazaası |
|---|---|---|---|
| Neyi korur | Saklı payı | Mirasçılar arası eşitliği | Mirasçıların terekedeki hakkını |
| Neye karşı işler | Saklı payı zedeleyen vasiyet ve bağışlar | Murisin sağlığında altsoyuna yaptığı karşılıksız önemli kazandırmalar | Bağışın satış gösterilmesi — görünürdeki işlem |
| Kim ileri sürebilir | Yalnızca saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba, eş) | Her yasal mirasçı — saklı pay şartı yok | Miras hakkı çiğnenen tüm yasal mirasçılar |
| Sonuç | Kazandırma saklı pay tamamlanana kadar indirilir | Kazandırma paylaşımda hesaba katılır, aşan kısım iade edilir | Görünürdeki işlem baştan geçersiz sayılır |
| Süre | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 10 yıl; def’i olarak süresiz | Paylaşma sürecinde ileri sürülür | Süreye bağlı değildir |
| Dayanak | TMK m.560 vd. | TMK m.669 vd. | Yerleşik içtihat — muvazaa hükümleri |
Üç kurum uygulamada sıklıkla kademeli (terditli) taleplerle birlikte ileri sürülür; doğru nitelendirme davanın kaderini belirler.
Sık Sorulan Sorular
Babam tüm malını sağlığında bir kardeşime devretti; hangi davayı açmalıyım?
Devir bağış görünümündeyse tenkis; satış gösterilmişse öncelikle muris muvazaasına dayalı tapu iptal-tescil, olmazsa kademeli olarak tenkis talep edilir. Belgelere göre strateji belirlenir.
Tenkis davasında süreyi kaçırdım; hakkım tamamen bitti mi?
Dava yoluyla isteme hakkı düşer; ancak size karşı açılmış bir talepte savunma (def’i) olarak tenkisi süresiz ileri sürebilirsiniz.
Düğünde takılan altınlar denkleştirmeye girer mi?
Olağan ölçüdeki düğün hediyeleri girmez; olağanı aşan, pay yerine geçecek nitelikteki kazandırmalar hesaba katılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için belgelerinizle birlikte hukuki danışmanlık almanız önerilir.
Yararlanılan Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.560
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.565
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.669
Yayın tarihi: 24.07.2026 · Son güncelleme: 30.07.2026
Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr