Saklı Pay ve Tenkis Davası: Miras Payınız Korunur mu?

Bir yakınınız vefat ettiğinde, geride bıraktığı mal varlığının bir kısmının vasiyetle ya da sağlığında yapılan bağışlarla başkalarına devredildiğini öğrenmek çoğu zaman kırıcı olur. Türk hukuku, mirasbırakanın en yakın mirasçılarına dokunulamayacak bir asgari pay tanır; bu payı geri almanın yolu ise tenkis davasıdır. Bu yazıda saklı pay kavramını, tenkis davasının işleyişini ve dikkat edilmesi gereken süreleri hukukçu olmayan okuyucular için sade bir dille açıklıyoruz.

Kısa Cevap

Saklı pay, mirasbırakanın altsoyu, ana-babası ve sağ kalan eşine kanunun tanıdığı, ellerinden alınamayan asgari bir miras payıdır; bu payı aşan bağış veya vasiyetler tenkis (indirim) davasıyla geri istenebilir. Saklı pay oranları altsoy için yasal payın yarısı, ana-babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için duruma göre yasal payın tamamı veya dörtte üçüdür; 2007 değişikliğiyle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.

Kapsam notu: Tenkis hesabının ayrıntısı ve tenkisin denkleştirmeden (TMK m.669) farkı için tenkis ve denkleştirme davaları: saklı payın korunması yazımıza bakabilirsiniz; burada saklı pay oranlarına, tenkiste sıraya ve dava süresine odaklanıyoruz.

Saklı Pay Nedir?

Kişi, kural olarak mal varlığı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir; sağlığında bağış yapabilir, vasiyetname düzenleyebilir. Ancak Türk Medeni Kanunu (TMK), bazı yakın mirasçılara saklı pay (mahfuz hisse) adı verilen, hiçbir şekilde ellerinden alınamayan bir asgari miras payı güvence altına alır.

Mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısma tasarruf nisabı (tasarruf edilebilir oran) denir. TMK m.505 uyarınca kişi, terekesinin (geride kalan tüm mal varlığının) yalnızca saklı paylar dışında kalan bölümü üzerinde ölüme bağlı (vasiyet gibi) veya sağlararası (bağış gibi) tasarrufta bulunabilir. Bu oranı aşan işlemler tenkise, yani indirime tabidir.

Saklı paylı mirasçılar şunlardır:

• Altsoy (çocuklar, torunlar): yasal miras payının yarısı (1/2)
• Ana ve babadan her biri: yasal miras payının dörtte biri (1/4)
• Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı; diğer hâllerde yasal payının dörtte üçü (3/4)

Önemli bir noktayı belirtmek gerekir: 2007 yılındaki değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Yani kardeşler artık saklı paylı mirasçı sayılmaz ve tenkis davası açma hakları bulunmamaktadır. Altsoy bakımından ise ölçüt soybağıdır: mirasbırakanın önceki evliliğinden olan çocuğu diğer çocuklarla aynı saklı paya sahipken, aralarında soybağı bulunmayan üvey çocuk saklı paylı mirasçı değildir.

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis davası, saklı payı zedelenen mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşan kazandırmalarının, saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini istediği davadır (TMK m.560). Bir başka deyişle, mirasbırakan hayattayken ya da vasiyetle terekeden fazlasını başkalarına aktarmışsa, saklı paylı mirasçı bu fazlalığın kendi payı ölçüsünde geri getirilmesini talep eder.

Tenkis davası, hukuki niteliği itibarıyla yenilik doğuran (inşai) bir davadır. Bu, mahkemenin kararıyla mevcut hukuki durumun değiştiği, yani aşırı kazandırmanın hükmen indirildiği anlamına gelir. Dava sonunda saklı payı ihlal eden işlem tümden geçersiz sayılmaz; yalnızca saklı payı karşılayacak kadar azaltılır.

Tenkise konu olabilecek kazandırmalara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Vasiyetname ile yapılan atamalar ve belirli mal bırakma vasiyetleri
• Mirasbırakanın sağlığında yaptığı, iadeye veya tenkise tabi bağışlar
• Terekenin tasarruf edilebilir oranını aşan diğer karşılıksız kazandırmalar

Tenkiste Sıra Nasıldır?

Saklı payın zedelendiği durumlarda hangi işlemin önce indirileceği kanunla belirlenmiştir. TMK m.570’e göre tenkiste izlenen sıra şöyledir:

1. Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameler) tenkis edilir.
2. Bunlar saklı payı karşılamaya yetmezse, sağlararası kazandırmalara geçilir. Bu kazandırmalar en yeni tarihlisinden başlanarak geriye doğru, yani en eskisine doğru sırayla indirilir.

Bu sıralama, en son yapılan bağışların saklı payı ihlal etme ihtimalinin daha yüksek olduğu mantığına dayanır. En eski tarihli kazandırmalara ise ancak daha yenileri saklı payı tamamlamaya yetmediğinde başvurulur.

Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?

Tenkis hesabında esas alınan an, mirasbırakanın ölüm tarihidir. Mahkeme, terekenin bu tarihteki durumunu belirler ve saklı payın zedelenip zedelenmediğini şu unsurları dikkate alarak hesaplar (TMK m.507 ve devamı ile m.565):

• Net tereke: Ölüm anındaki mal varlığından, mirasbırakanın borçları ve cenaze giderleri düşülür.
• Eklenecek kazandırmalar: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı, hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmalar tekrar terekeye eklenir.

Bu iki kalemin birleştirilmesiyle “hesaplanan tereke” bulunur; saklı pay oranları bu tutar üzerinden uygulanır. Ortaya çıkan saklı pay tutarı ile mirasçının fiilen eline geçen değer karşılaştırılır ve aradaki eksiklik tenkis yoluyla giderilir. Hesaplama teknik ve kişiye özel olduğundan, terekenin doğru değerlemesi büyük önem taşır. Bu tür bir değerlendirme için miras ve tenkis konularında hukuki destek almak yararlı olabilir.

Tenkis Davası Açma Süresi

Tenkis davasında süre, davanın kaderini belirleyen en kritik konulardan biridir. TMK m.571 iki ayrı süre öngörür:

• Bir yıllık süre: Mirasçılar, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır.
• On yıllık üst sınır: Her hâlde, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması (ölüm) tarihinden itibaren on yıl geçmekle dava hakkı düşer.

Bu süreler zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Aradaki fark önemlidir: hak düşürücü süre geçtiğinde dava hakkı tümüyle sona erer ve hâkim bu durumu tarafların ileri sürmesini beklemeden kendiliğinden (re’sen) dikkate alır. Bu nedenle saklı payının zedelendiğini öğrenen mirasçının vakit kaybetmemesi gerekir.

Muris Muvazaası ile İlişkisi

Uygulamada tenkis davası çoğu zaman muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) iddialarıyla birlikte gündeme gelir. Muris muvazaasında, mirasbırakanın aslında bağışlamak istediği bir malı, mirasçılardan kaçırmak amacıyla görünüşte satış gibi göstermesi söz konusudur. Bu iki dava türü hukuki dayanakları ve sonuçları bakımından farklıdır:

• Muris muvazaası davası görünüşteki işlemin tümden geçersizliğini hedefler ve saklı pay şartına bağlı değildir.
• Tenkis davası ise geçerli bir kazandırmanın yalnızca saklı payı ihlal eden kısmının indirilmesini amaçlar.

Somut olayın özelliklerine göre bu davalardan biri, bazen de kademeli olarak her ikisi birlikte değerlendirilebilir. Hangi yolun uygun olduğunu belirlemek için olayın ayrıntılı incelenmesi gerekir. Miras ve tereke hukukuna ilişkin diğer konularda da hukuki bilgilendirme içeriklerimize göz atabilirsiniz.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre tenkis hesabında terekenin ölüm tarihindeki gerçek değerlerinin esas alınması, kazandırmaların doğru nitelendirilmesi ve saklı pay oranlarının isabetli uygulanması davanın sonucunu doğrudan etkiler. Bu nedenle her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Tenkis davasını kimler açabilir?

Yalnızca saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir. Bunlar mirasbırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar), ana-babası ve sağ kalan eşidir. 2007 değişikliğinden sonra kardeşler saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarıldığı için tenkis davası açamazlar.

Tenkis davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde; her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda ise ölüm tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olduğundan geçirilmesi hâlinde dava hakkı ortadan kalkar.

Saklı pay oranı ne kadardır?

Oran, mirasçının konumuna göre değişir. Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana-babadan her biri için yasal payın dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü saklı pay olarak korunur.

Vasiyetname ile bağış aynı anda varsa hangisi önce indirilir?

TMK m.570 uyarınca önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameler) tenkis edilir. Bunlar saklı payı karşılamaya yetmezse, sağlararası kazandırmalar en yeni tarihlisinden başlanarak geriye doğru indirilir.

Tenkis davası ile muris muvazaası davası aynı şey midir?

Hayır. Muris muvazaası davası görünüşteki işlemin tümüyle geçersiz sayılmasını hedefler ve saklı pay şartına bağlı değildir. Tenkis davası ise geçerli bir kazandırmanın yalnızca saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar. Somut olaya göre bu davalardan biri ya da her ikisi birlikte gündeme gelebilir.

Sonuç

Saklı pay ve tenkis davası, miras hukukunun teknik ve süreye duyarlı konularındandır. Doğru tereke hesabı, kazandırmaların isabetli nitelendirilmesi ve özellikle hak düşürücü sürelerin kaçırılmaması davanın seyri açısından belirleyicidir. Her miras uyuşmazlığı kendine özgü koşullar taşıdığından, saklı payının zedelendiğini düşünen kişilerin durumu bir an önce hukuki açıdan değerlendirmesi önem taşır.

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımakta olup somut bir olaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Miras süreçleri dosyaya özeldir; tenkiste bir yıllık ve on yıllık süreler nedeniyle sürecin başında bir değerlendirme yapılması yerinde olur.

Yararlanılan Mevzuat ve İçtihat

• 4721 s. TMK m.505
• 4721 s. TMK m.506
• 4721 s. TMK m.507-520
• 4721 s. TMK m.560
• 4721 s. TMK m.561-565
• 4721 s. TMK m.570
• 4721 s. TMK m.571

Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendine özgü koşullarda değerlendirilmelidir. Yazı, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 24.07.2026 · Son güncelleme: 30.07.2026

Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr