Postada El Koyma, Avukatlık Mesleği ile İlgili Evraka El Koyma Yasağı ve El Konulan Eşyanın İadesi Usulleri

Yazar: Avukat Şerafettin Kaya
Tarih: 2026
Kategori: Ceza Muhakemesi Hukuku, Makaleler
Etiketler: ceza muhakemesi, postada el koyma, cmk 129, cmk 131, eşyanın iadesi, avukatlık evrakı, avukat şerafettin kaya, yargıtay

—

Kısa Cevap

Posta gönderilerine el koyma hâkim kararına bağlıdır ve el konulan gönderiyi açma ve inceleme yetkisi yalnızca hâkim veya Cumhuriyet savcısına aittir; kolluk bu yetkiyi kullanamaz. Avukat ile müvekkili arasındaki mesleki ilişkiye dair evrak ve haberleşme ise savunma hakkının ve haberleşme dokunulmazlığının çekirdeğinde yer aldığından el koyma yasağı kapsamındadır. Bu yasağa aykırı biçimde elde edilen belgeler hukuka aykırı delil sayılır ve hükme esas alınamaz. Delil olarak saklanmasına gerek kalmayan eşya ise CMK m. 131 uyarınca derhal iade edilmelidir.

1. Giriş: Haberleşme Hürriyeti ile Savunma Gizliliğinin Korunması

Ceza muhakemesinde el koyma tedbiri sadece somut nesneler ve malvarlığı değerleriyle sınırlı kalmaz; bazen şüphelinin veya sanığın dış dünyayla gerçekleştirdiği haberleşme araçlarına, postada bulunan gönderilerine veya hukuki yardım aldığı avukatıyla olan yazışmalarına da uzanabilir.

Ancak Anayasa’nın 22. maddesindeki haberleşme hürriyeti ile savunma hakkının dokunulmazlığı, bu tür özel gönderi ve evraklara el konulmasında çok hassas istisnalar ve kesin yasaklar öngörmüştür. 5271 sayılı CMK’nın 129. maddesi postada el koymayı kurala bağlarken, 126. maddesi avukatlık evrakına el koyma yasağını tahkim etmiş, 131. maddesi ise delil veya müsadere vasfını yitiren eşyanın mağdura/şüpheliye nasıl iade edileceğini düzenlemiştir.

2. Postada El Koyma Rejimi (CMK m. 129)

Suçun delillerini oluşturduğundan şüphe edilen veya müsadereye tabi olan mektup, koliposta, telgraf, e-posta veya kargo gibi gönderilere posta veya kargo kurumlarında el konulması mümkündür.

A. Yetkili Merci ve Hâkim Kararı Kuralı

Postadaki bir gönderiye el konulabilmesi için kural olarak sulh ceza hâkiminin kararı gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı yazılı emir verebilir. Ancak kolluk amirinin postada el koyma emri verme yetkisi bulunmaz. Savcının verdiği yazılı emirin de 24 saat içinde hâkim onayına sunulması ve hâkimin 48 saat içinde kararını açıklaması zorunludur.

B. Açma ve İnceleme Yetkisinin Sadece Hâkim ve Savcıya Ait Olması (CMK m. 129/2)

Postada el konulan veya kargo kurumundan teslim alınan gönderileri açma ve inceleme yetkisi ancak ve ancak hâkime veya Cumhuriyet savcısına aittir.
Kolluk görevlileri, postaneden veya kargo şubesinden el koydukları mühürlü mektup, kargo veya koliyi kendileri açamaz, inceleyemez. Kolluk, gönderiyi mühürlü olarak derhal savcılığa veya mahkemeye teslim etmekle yükümlüdür. Kolluğun kargoyu açıp incelemesi ve tutanak düzenlemesi açık bir usulsüzlük olup, elde edilen delili hukuka aykırı hale getirir.

3. Avukatlık Mesleği ile İlgili Evraka El Koyma Yasağı (CMK m. 126 ve m. 130)

CMK’nın 126. maddesi ve 130. maddesi uyarınca; şüpheli veya sanık ile avukatı arasındaki mesleki ilişki çerçevesinde düzenlenmiş veya yazışmaya konu edilmiş evrak, belge ve dijital materyallere hiçbir şekilde el konulamaz.

A. Haberleşmenin Dokunulmazlığı

Şüphelinin hapishaneden veya dışarıdan avukatına gönderdiği savunma mektupları, avukatın müvekkilinin dava dosyasına ilişkin tutduğu özel notlar, avukatın ofisindeki savunma strateji belgeleri ve bilirkişi mütalaası hazırlık evrakları mutlak bir el koyma yasağına tabidir. Bu evrakların suç delili olduğu iddia edilse dahi, eğer avukat o suçun doğrudan faili veya iştirakçisi olarak soruşturulmuyorsa, sadece müvekkilin soruşturması için avukatın elindeki evraklara dokunulamaz.

B. Yasağın İhlalinin Yasak Delil Sonucu

Avukatlık meslek sırrına veya savunma ilişkisine giren bir evraka el konulması halinde, bu belge derhal dosyadan çıkarılır ve avukata iade edilir. Bu tür bir evraktan elde edilen bilgiyle soruşturma genişletilemez veya sanık aleyhine mahkumiyet hükmü kurulamaz.

4. El Konulan Eşyanın İadesi Rejimi (CMK m. 131 ve m. 132)

Koruma tedbirlerinin “geçicilik” ilkesinin doğal sonucu olarak, el konulan bir eşyanın soruşturma veya kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmadığı anlaşıldığında sahibine geri verilmesi zorunludur.

A. İade Kararı Vermeye Yetkili Merci (CMK m. 131/1)

Soruşturma evresinde el konulan eşyanın iadesine kural olarak Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde ise mahkeme karar verir. Ayrıca şüpheli veya sanık da her zaman el konulan eşyasının (telefon, bilgisayar, araba, banka hesabı blokesi vb.) kendisine iade edilmesini talep edebilir. Talebin reddi halinde sulh ceza hâkimliğine itiraz hakkı mevcuttur.

B. Muhafaza Edilen Eşyanın Teminatla İadesi (CMK m. 131/2)

El konulan eşya, soruşturmanın veya yargılamanın sonuna kadar muhafaza edilmesi zorunlu bir delil olsa dahi, eğer eşya sahibinin ekonomik veya ticari hayatı için hayati önem taşıyorsa (örneğin bir ticari araç veya fabrika makinesi), eşyanın müsadere edilme ihtimaline karşılık bir teminat (kefalet) yatırılması veya yeddiemin olarak sahibine teslim edilmesi yoluyla iadesine karar verilebilir.

C. El Konulan Eşyanın Korunması ve Elden Çıkarılması (CMK m. 132)

El konulan eşyanın çürüme, bozulma veya değer kaybetme riski varsa yahut muhafazası çok masraflıysa, savcılık veya mahkeme kararıyla eşya açık artırma veya satış yoluyla elden çıkarılabilir. Satıştan elde edilen bedel bankada nemalandırılır ve dava sonunda hak sahibine ödenir.

5. Yargıtay İçtihatları: Kargoda Kolluk İncelemesi ve İade Zorunluluğu

Yargıtay kararlarında, CMK m. 129’daki posta ve kargo inceleme yetkisinin kolluğa devredilemeyeceği ve iade şartları oluştuğunda idarenin eşyayı alıkoyamayacağı istikrarlı bir şekilde vurgulanmaktadır.

A. Kargoların Kollukça Açılmasının Hukuka Aykırılığı

Yargıtay 10. ve 20. Ceza Dairelerinin yerleşik kararlarında; şüpheliye gönderilen veya şüpheliden çıkan posta kargolarına sulh ceza hâkimi kararıyla el konulduktan sonra, kargonun mahkeme veya Cumhuriyet savcısı yerine doğrudan kolluk görevlilerince açılıp incelenmesinin CMK m. 129/2’nin açık ihlali olduğu belirtilmiştir. Bu şekilde kollukça açılan kargodan çıkan uyuşturucu madde veya suç eşyası hukuka aykırı delil sayıldığından, sanık aleyhine mahkumiyete dayanak alınamaz.

B. Beraat veya Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK) Sonrası İade

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E. 2019/311, K. 2023/13 sayılı kararında (18.01.2023 T.) ve özel dairelerin eşya iadesine ilişkin içtihatlarında; sanık hakkında beraat kararı verildiğinde yahut savcılıkça kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğinde, el konulan eşyanın (müsadereye tabi kazaç veya bizatihi suç teşkil eden yasak eşya olmadıkça) hiçbir ek şart aranmaksızın ve gecikmeksizin derhal sahibine iade edilmesinin zorunlu olduğu, iadenin geciktirilmesinin haksız el koyma nedeniyle tazminat doğuracağı hükme bağlanmıştır.

6. Sonuç

Haberleşmenin gizliliği ile savunma hakkı, demokratik bir hukuk devletinin en mahrem kaleleridir. Soruşturma organlarının posta gönderilerinde veya avukat evraklarında genel arama ve el koyma yöntemlerine başvurmaları yasal olarak imkânsızdır. CMK m. 129 uyarınca kargoların sadece savcı/hâkim huzurunda açılması ile CMK m. 131 uyarınca delil vasfı biten malvarlığının derhal iade edilmesi, ceza muhakemesinde birey haklarını koruyan en pratik emniyet supaplarıdır.

—

Avukat Şerafettin Kaya
Kocaeli Barosu (Sicil No: 2219) – Avukatlık ve Hukuk Danışmanlığı
[www.serafettinkaya.av.tr](https://www.serafettinkaya.av.tr)