Evlilik Sözleşmesi (Mal Ayrılığı) Nasıl Yapılır? Kapsamı ve Sınırları
⚡ Kısa Özet — vaktiniz azsa
- Halk arasında evlilik sözleşmesi denilen belge, hukuken mal rejimi sözleşmesidir; yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı seçilebilir (TMK m.202-203).
- Noterde düzenleme/onaylama biçiminde yapılır; evlenme başvurusu sırasında evlendirme memuruna yazılı bildirim de mümkündür (m.205).
- Evlenmeden önce veya evlilik sırasında her zaman yapılabilir; ancak kural olarak ileriye etkilidir — geçmişte edinilmiş malların tasfiyesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz, geçmişe dönük sonuç için sözleşmede açık düzenleme gerekir.
- Sözleşme; nafaka, velayet, boşanma şartları gibi konuları bağlayamaz — yalnız malvarlığı rejimini düzenler.
- Ayırt etme gücüne sahip olmak yeterlidir; küçükler ve kısıtlılar yasal temsilci rızasıyla yapabilir.
📑 İçindekiler — başlığa tıklayın
1. Seçilebilecek Rejimler ve Farkları · 2. Şekil: Noter ve Zamanlama · 3. Sözleşmenin Sınırları: Neler Yazılamaz? · 4. Kimin İçin Mantıklı? Karar Verirken · Sık Sorulan Sorular
Seçilebilecek Rejimler ve Farkları
- Edinilmiş mallara katılma (yasal rejim): sözleşme yoksa uygulanır; evlilik içinde çalışmayla edinilen değerlerde her eşin diğerinden yarı oranında katılma alacağı doğar.
- Mal ayrılığı (m.242): herkes kendi malının maliki kalır; boşanmada kural olarak katılma alacağı doğmaz. Ekonomik gücü zayıf eş açısından koruma azdır; katkı ispatına dayalı talepler saklıdır.
- Paylaşmalı mal ayrılığı (m.244 vd.): ailenin ortak kullanımına özgülenen mallar ve aile konutu için paylaşım öngören karma model.
- Mal ortaklığı (m.256 vd.): malların önemli kısmı ortaklık malı olur; uygulamada nadirdir ve borç sorumluluğu yönüyle risklidir.
- Yasal rejim içinde kalınarak da sınırlı sözleşmeler mümkündür: örneğin bir mesleğin-işletmenin gelirlerinin kişisel mal sayılması (m.221) veya artık değere katılma oranının değiştirilmesi (m.237); ancak m.237 uyarınca bu tür oran anlaşmaları, eşlerin ortak olmayan çocuklarının saklı paylarını zedeleyemez.
Şekil: Noter ve Zamanlama
Mal rejimi sözleşmesi; noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ya da evlenme başvurusunda hangi rejimin seçildiği evlendirme memurluğuna yazılı olarak bildirilir. Adi yazılı, el yazısı veya sözlü anlaşmalar geçersizdir. Nişanlılar evlenmeden önce yapabileceği gibi, eşler evliliğin herhangi bir anında da rejim değiştirebilir. Yeni rejim kural olarak sözleşme tarihinden ileriye doğru hüküm doğurur; taraflar isterse tasfiyeye ilişkin geçmişe yönelik düzenlemeleri (önceki dönemin yasal rejime göre tasfiyesi gibi) sözleşmeye açıkça yazmalıdır — aksi hâlde evliliğin sözleşme öncesi dönemi için katılma alacağı tartışması devam eder.
Sözleşmenin Sınırları: Neler Yazılamaz?
- Boşanma hâlinde nafaka istenmeyeceği, velayetin kime ait olacağı, tazminat ödenmeyeceği gibi kayıtlar mal rejimi sözleşmesinin konusu dışındadır ve hâkimi bağlamaz.
- Kanundaki rejim tiplerinin dışında, tarafların icat ettiği karma modeller tip sınırlaması nedeniyle geçersiz olabilir; düzenlemeler seçilen rejimin kanuni çerçevesinde kalmalıdır.
- Aile konutu koruması (m.194) sözleşmeyle bertaraf edilemez: rejim ne olursa olsun, aile konutu üzerindeki işlemler diğer eşin rızasına tabidir.
- Sözleşme; üçüncü kişilerin (alacaklıların) haklarını kötüniyetle etkisizleştirme aracı yapılamaz; alacaklıdan mal kaçırma görünümündeki rejim değişiklikleri tasarrufun iptali davalarına konu olabilir.
- İrade sakatlığı (baskı, hile) hâlinde genel hükümlere göre iptal gündeme gelir.
Kimin İçin Mantıklı? Karar Verirken
Mal ayrılığı; şirket ortaklığı ve ticari risk taşıyanlar (iflas-icra riskinin aile malvarlığına yayılmaması), ikinci evliliklerde önceki çocukların miras beklentilerini netleştirmek isteyenler ve yüksek gelir farkı olan çiftler için sık tercih edilir. Buna karşılık ev emeğiyle katkı sunan, geliri olmayan eş yönünden yasal rejimin sağladığı katılma alacağı güvencesini kaldırdığı unutulmamalıdır. Karar; mevcut malvarlığı, beklenen miraslar, ticari riskler ve aile planlaması birlikte değerlendirilerek verilmelidir. Sözleşme her zaman yeniden değiştirilebilir; olağanüstü hâllerde eşlerden birinin talebiyle mahkemece mal ayrılığına geçilmesi de mümkündür (m.206).
Sık Sorulan Sorular
Evleneli 10 yıl oldu; şimdi mal ayrılığı yapsak önceki evler ne olur?
Sözleşme ileriye etkilidir: ilk 10 yılda edinilenler, aksine açık düzenleme yoksa yasal rejime göre tasfiyeye tabi kalır. Geçmiş dönem de kapatılmak isteniyorsa bu, sözleşmede açıkça ve tasfiye hesabıyla düzenlenmelidir.
Sözleşme miras haklarını etkiler mi?
Mal rejimi tasfiyesi mirastan öncedir ve terekeyi etkiler; ancak sözleşme, eşin yasal mirasçılığını ve saklı payını ortadan kaldırmaz. Miras planlaması için ayrıca vasiyetname-miras sözleşmesi gerekir.
Tek taraflı olarak rejimden dönebilir miyim?
Hayır; sözleşme ancak iki tarafın anlaşmasıyla değiştirilir. İstisna: haklı sebeplerin varlığında mahkemeden olağanüstü mal rejimine (mal ayrılığına) geçiş istenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için belgelerinizle birlikte hukuki danışmanlık almanız önerilir.
İlgili faaliyet alanı: Aile ve Boşanma Hukuku · Bu konuda hukuki değerlendirme ihtiyacınız varsa iletişim bilgilerine Randevu ve Danışma sayfasından ulaşabilirsiniz.
