İdari Yargıda İstinafta Kaldırma Sebepleri Sınırlandı
İdare mahkemesi davanızı reddetti, istinaf başvurunuz kabul edildi ve bölge idare mahkemesi kararı kaldırıp dosyayı ilk mahkemeye geri gönderdi. Dava başa döndü, aylar yeniden akmaya başladı. Bu “kaldır–gönder” döngüsü, idari yargıda sürelerin uzamasının önemli bir sebebiydi. 12. Yargı Paketi bunu kapalı bir listeye bağladı: artık yalnızca yedi hâlde dosya geri gönderilebilecek. Bu yazıda yeni istinaf rejimini açıklıyoruz.
Kısa Cevap
Bölge idare mahkemesinin kararı kaldırıp dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebileceği hâller, yedi bentlik kapalı bir listeye bağlandı. 7589 sayılı Kanunun 5. maddesiyle değiştirilen İYUK m. 45/5, bu listenin sonuna açık bir yasak ekliyor: “Bu fıkrada sayılan haller dışında kararın kaldırılarak dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilemez.” Ayrıca listedeki iki eksiklik — keşif veya bilirkişi incelemesi yapılmaması ile duruşma yapılmaması — bakımından bölge idare mahkemesi eksikliği kendisi giderip karar verebilecek. Aynı maddede istinaf başvurusunun reddi hâlleri de genişletildi: artık gerekçe değiştirilerek de red kararı verilebiliyor.
Birinci Değişiklik: Gerekçe Değiştirerek Ret
Eski m. 45/3 iki cümleden ibaretti: bölge idare mahkemesi ilk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir; karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkünse gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.
Yeni fıkra üç hâl sayıyor:
Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin yaptığı inceleme sonunda;
a) Kararı hukuka uygun bulursa,
b) Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa kararın gerekçesini değiştirerek,
c) Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak,
istinaf başvurusunun reddine karar verir.
(b) bendi yenidir ve pratik değeri yüksektir. Kararın sonucu doğru ama gerekçesi hatalı veya eksikse, bölge idare mahkemesi artık kararı kaldırmak zorunda değildir; gerekçeyi düzelterek başvuruyu reddedebilir. Bu, hukuk yargılamasında HMK m. 353/1-b-1’de yer alan yaklaşımla paraleldir.
İkinci Değişiklik: Kaldırma-Gönderme Sebepleri Kapalı Liste
Eski m. 45/5 üç hâl sayıyordu: ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme tarafından bakılmış olması, reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması.
Yeni fıkra yedi bent sayıyor:
| Bent | Kaldırma-gönderme sebebi |
|---|---|
| a | İlk inceleme üzerine verilen kararlar ile usule ilişkin diğer nihai kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması |
| b | Davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması |
| c | Dilekçenin reddine karar verilmesi gerekirken bu karar verilmeksizin dava hakkında karar verilmesi |
| d | Dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilerek karar verilmesi |
| e | Talep hakkında karar verilmemesi yahut eksik hükümle karar verilmesi |
| f | Keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği hâlde yaptırılmadan karar verilmesi |
| g | Duruşma yapılması gerektiği hâlde duruşma yapılmadan karar verilmesi |
Listenin ardından gelen cümle belirleyicidir:
Bu fıkrada sayılan haller dışında kararın kaldırılarak dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilemez.
Bu, bölge idare mahkemesinin takdirini ortadan kaldırmaz; ancak kaldırma-gönderme yetkisini sayılan hâllerle sınırlar. Liste dışındaki hukuka aykırılıklarda bölge idare mahkemesi kararı kaldırıp işin esası hakkında kendisi yeniden karar vermek durumundadır (m. 45/4).
Üçüncü Değişiklik: İki Eksikliği BİM Kendisi Giderebilir
Fıkranın sonunda önemli bir istisna vardır:
Ancak bölge idare mahkemesi, (f) ve (g) bentlerindeki eksikliği kendisi gidererek karar verebilir.
Yani keşif veya bilirkişi incelemesi yapılmamışsa ya da duruşma yapılmamışsa, bölge idare mahkemesi dosyayı geri göndermek yerine kendisi keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırabilir, duruşma yapabilir ve esas hakkında karar verebilir.
Bu, sürecin bir tur daha ilk derece mahkemesine dönmesini önleyen pratik bir çözümdür. Fıkra “verebilir” dediği için bu bir takdir yetkisidir; bölge idare mahkemesi dilerse dosyayı geri de gönderebilir.
Kaldırma Kararları Kesindir
Fıkranın son cümlesindeki “kesin olarak karar verir” ifadesi korunmuştur: bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verdiği kaldırma ve gönderme kararlarına karşı kanun yolu kapalıdır.
Bu, m. 46’ya eklenen yeni temyiz imkânıyla karıştırılmamalıdır. İstinafta yeniden esas hakkında verilen kararların temyizi, bölge idare mahkemesinin kaldırma sonrası esas hakkında yeni bir karar verdiği hâlleri kapsar; m. 45/5 uyarınca dosyanın geri gönderilmesi kararı ise kesindir.
İstinaf Süresi ve Parasal Sınır
Değişmeyen kurallar da hatırlanmalıdır:
- Süre: İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılır (m. 45/1).
- Parasal sınır: Konusu belirli tutarı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve iptal davaları hakkında verilen kararlar kesindir; bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
- İvedi yargılama usulü: Bu usule tabi davalarda istinaf yoluna başvurulamaz (m. 45/8).
- Hâkimin yasaklılığı: İstinafa konu kararı veren veya karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf incelemesinde bulunamaz (m. 45/7).
Uygulamada Ne Yapmalı?
İstinaf dilekçenizi listeye göre kurun. Kaldırma-gönderme talep ediyorsanız, dayandığınız hukuka aykırılığın yedi bentten hangisine girdiğini açıkça belirtin. Liste dışında kalan bir aykırılık, kaldırma-gönderme değil, bölge idare mahkemesinin esas hakkında yeniden karar vermesi sonucunu doğurur.
Eksik hüküm ve talep hakkında karar verilmemesi hâllerine dikkat edin. (e) bendi yeni eklenmiştir; ilk derece mahkemesi taleplerinizden biri hakkında karar vermemişse bu, artık açık bir kaldırma-gönderme sebebidir.
Hasım tespitini baştan doğru yapın. (d) bendi, eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilen dosyaları kaldırma sebebi sayar; bu, davanın en baştan tekrarlanması anlamına gelir.
Duruşma talebinizi açıkça yapın. (g) bendi duruşma yapılmamasını kaldırma sebebi saydığından, duruşma talebinin dilekçede açıkça yer alması önem taşır.
Anayasa Mahkemesi Ne Diyor?
- AYM, E.2024/189, K.2025/83, T. 27.03.2025: İYUK m. 45/6’nın birinci cümlesi, “istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hâli” yönünden iptal edilmiştir. Kararda, iş yükünün azaltılmasının ve davaların makul sürede sonuçlandırılmasının meşru amaç oluşturduğu kabul edilmekle birlikte, temyiz yolu kapalı konularda bölge idare mahkemesinin ilk elden verdiği karara karşı denetim imkânının bulunmamasının hükmün denetlenmesini talep etme hakkına aykırılık oluşturabileceği belirtilmiştir.
- AYM, E.2026/49, K.2026/48, T. 26.02.2026: Hukuk yargılamasında HMK m. 362/1-a bakımından aynı gerekçeyle iptal kararı verilmiş; idari yargıya ilişkin önceki karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığı belirtilmiştir.
Sık Sorulan Sorular
Bölge idare mahkemesi her hukuka aykırılıkta dosyayı geri gönderebilir mi?
Hayır. Yeni m. 45/5, kaldırma-gönderme sebeplerini yedi bentle sınırlamış ve bu hâller dışında geri gönderme kararı verilemeyeceğini açıkça hükme bağlamıştır. Diğer hâllerde bölge idare mahkemesi esas hakkında kendisi karar verir.
İlk derece mahkemesi bilirkişi incelemesi yaptırmadı; dosya geri mi gönderilecek?
Bu bir kaldırma-gönderme sebebidir; ancak bölge idare mahkemesi eksikliği kendisi giderip karar vermeyi de tercih edebilir.
Kararın gerekçesi yanlış ama sonucu doğru; ne olur?
Yeni (b) bendi uyarınca bölge idare mahkemesi, kararın gerekçesini değiştirerek istinaf başvurusunun reddine karar verir.
Kaldırma ve gönderme kararına itiraz edebilir miyim?
Hayır. Bölge idare mahkemesinin m. 45/5 uyarınca verdiği kararlar kesindir.
İstinaf süresi ne kadar?
İdare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.
Hukuk Yargılamasındaki Karşılığı
İdari yargıdaki bu düzenleme, hukuk yargılamasında HMK m. 353’te yer alan sistemle karşılaştırıldığında anlam kazanır. HMK m. 353 de bölge adliye mahkemesinin duruşma yapmadan kararı kaldırıp dosyayı geri gönderebileceği hâlleri sınırlı olarak sayar; bunun dışında kalan hâllerde istinaf mercii işin esasına girerek yeniden karar verir.
Kanun koyucu, İYUK m. 45’i bu yapıya yaklaştırmıştır. Ancak iki fark korunmuştur:
- İdari yargıda kaldırma-gönderme kararları kesindir; hukuk yargılamasında da bu kararlara karşı ayrı bir kanun yolu bulunmaz, ancak birleştirme kararı bakımından bağımsız istinaf yolu açılmıştır.
- İdari yargıda keşif, bilirkişi ve duruşma eksikliğini istinaf mercii kendisi giderebilir; bu, açık bir kanun hükmüyle düzenlenmiştir.
Her iki yargı kolunda da aynı yönde ilerleyen bir eğilim vardır: istinaf mercii, dosyayı geri gönderen bir denetim organı olmaktan çıkıp uyuşmazlığı bizzat çözen bir derece hâline gelmektedir. Paketin bütünü için 12. Yargı Paketi rehberine bakılabilir.
Sonuç
İYUK m. 45’te yapılan değişiklik, idari yargıda istinaf mercinin rolünü netleştiriyor: bölge idare mahkemesi kural olarak uyuşmazlığı kendisi çözecek, dosyayı yalnızca sayılan yedi hâlde geri gönderecek. Keşif, bilirkişi ve duruşma eksikliklerini kendisi giderebilmesi de bu yaklaşımın uzantısıdır.
İstinaf aşamasındaki bir dosyanız varsa bugün atılabilecek en kritik adım, istinaf sebeplerinizi yeni yedi bentlik listeye göre yeniden düzenlemektir; talebinizin kaldırma-gönderme mi yoksa esastan yeniden karar mı doğuracağı buna bağlıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilmelidir.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 45 — istinaf
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 46 — temyiz
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 15 — ilk inceleme üzerine verilecek kararlar
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/A — ivedi yargılama usulü
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 353 — istinafta esastan karar verme (karşılaştırma)
- 7589 sayılı Kanun m. 5, m. 6 ve geçici m. 1/3 (RG 31.07.2026, S. 33326)
- AYM, E.2024/189, K.2025/83, T. 27.03.2025
- AYM, E.2026/49, K.2026/48, T. 26.02.2026
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilmelidir. İstinaf sebeplerinin hangi bende girdiği dosyanın niteliğine göre değişeceğinden, değerlendirmenin dosya üzerinden yapılması gerekir.
Yararlanılan Mevzuat ve İçtihat
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.15
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.20
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.45
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.46
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.353
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.362
- 7589 sayılı Kanun m.1
- 7589 sayılı Kanun m.5
- 7589 sayılı Kanun m.6
- Anayasa Mahkemesi, E.2024/189, K.2025/83, T. 27.03.2025
Yayın tarihi: 31.07.2026 · Son güncelleme: 31.07.2026
Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · +90 534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr