Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Yazılır?

Anlaşmalı boşanmada duruşma dakikalar sürer; o gün imzalanan protokol ise tarafların yıllarca sürecek malî ilişkisini belirler. Bu yazı, protokolün nasıl kaleme alınacağına odaklanır: hangi maddeler zorunludur, her madde hangi ayrıntıyı içermelidir, hangi hükümler baştan geçersizdir. Anlaşmalı boşanmanın şartları ve dava süreci için anlaşmalı boşanma ana rehberimize bakabilirsiniz.

Kısa Cevap

Protokolde velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile mal paylaşımı kalemlerinin tamamı açıkça düzenlenmelidir. Her madde; tutarı, ödeme gününü, artış ölçütünü, edimin yerine getirileceği tarihi ve yerine getirilmemesi hâlinde sonucu içermelidir. Talep edilmeyen kalemler için “feragat edilmiştir” kaydı ayrıca yazılmalıdır; sessiz bırakılan kalem, sonradan dava konusu olabilir. Taşınmazlar tapu kaydıyla birebir örtüşecek biçimde, ada ve parsel bilgisiyle tanımlanmalıdır. Manevî tazminatın taksitle (irat biçiminde) ödenmesi kararlaştırılamaz; iştirak nafakası ise çocuğun hakkı olduğundan bu kalemden çocuk adına feragat edilemez. Karar kesinleştikten sonra protokolün dışına çıkılamadığı için, metin imzalanmadan önce her kalemin tek tek gözden geçirilmesi gerekir.

Protokolün Zorunlu ve İhtiyari Maddeleri

Kanun protokol için matbu bir biçim şartı aramaz; aradığı, boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumunun düzenlenmiş olmasıdır. Uygulamada protokoller şu iki grupta toplanır:

Zorunlu çekirdek — bunlar düzenlenmezse hâkim protokolü uygun bulmaz:

• Velayet ve kişisel ilişki
• İştirak nafakası (ortak çocuk varsa)
• Yoksulluk nafakası (isteniyorsa tutarı, istenmiyorsa feragat kaydı)
• Maddi ve manevi tazminat (talep varsa tutarı, yoksa feragat kaydı)

İhtiyari ama güçlü tavsiye edilen — yazılmazsa sonradan ayrı dava doğurur:

• Mal paylaşımı ve devir takvimi
• Ortak borç ve kredilerin kimin üstleneceği
• Ev eşyasının taksimi ve teslim şekli
• Kadının evlilik soyadını kullanmaya devam talebi
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti

Madde Madde: Ne Yazılmalı?

Velayet ve kişisel ilişki

Velayetin hangi eşe bırakıldığı yazılır; ardından kişisel ilişki takvime bağlanır. “Uygun zamanlarda görüşülecektir” ifadesi icra kabiliyeti taşımaz. Ayrı ayrı gösterilmesi gerekenler: hafta içi/hafta sonu düzeni (gün ve saat), dinî bayramlar, yarıyıl tatili, yaz tatili, doğum günleri; ayrıca çocuğun teslim ve iade yeri ile teslimi kimin yapacağı.

Ölçütler ve çocuğun üstün yararı değerlendirmesi için çocukla kişisel ilişki düzenlenmesi yazımıza bakabilirsiniz.

İştirak nafakası

Tutar, ödeme günü, ödemenin hangi hesaba yapılacağı ve her yıl hangi ölçüte göre artacağı yazılır. Artış ölçütü olarak genellikle TÜİK tarafından açıklanan tüketici fiyat endeksi belirlenir. Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenen nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m.176/son); protokole artış hükmü konulması bu imkândan yararlanmayı sağlar.

İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; velayet kendisine bırakılan eş bu haktan çocuk adına feragat edemez. Protokole konulan “iştirak nafakası talep edilmeyecektir” kaydı, çocuğun ihtiyaçları değiştiğinde yeni dava açılmasını engellemez.

Yoksulluk nafakası

İsteniyorsa tutarı ve artış ölçütü; istenmiyorsa açık feragat kaydı yazılmalıdır. Yoksulluk nafakası eşin kendi hakkı olduğundan bu feragat geçerlidir — ancak sessiz kalınırsa hak saklı sayılabilir.

İrat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Nafaka türleri arasındaki farklar için nafaka türleri rehberimize bakabilirsiniz.

Maddi ve manevi tazminat

Talep varsa tutar ve ödeme biçimi; yoksa karşılıklı feragat kaydı yazılır. Burada sık gözden kaçan bir sınır vardır: maddî tazminat ve yoksulluk nafakası toptan ya da irat biçiminde ödenebilirken, manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (TMK m.176/1-2). Manevi tazminatı taksitlendiren bir protokol maddesi bu yönüyle hükme bağlanamaz; ödeme tek seferde kararlaştırılmalıdır.

Mal paylaşımı ve devir takvimi

En çok uyuşmazlık doğuran bölüm budur. Her kalem tereddüde yer bırakmayacak şekilde tanımlanır:

• Taşınmaz: il, ilçe, mahalle, ada, parsel ve bağımsız bölüm numarası
• Araç: plaka ve şasi numarası
• Banka hesapları ve yatırım araçları: kurum ve hesap bilgisi
• Ziynet eşyası: adet, gram ve cinsiyle

Ardından devrin hangi tarihe kadar yapılacağı, masrafların kime ait olacağı ve devir yapılmazsa ne olacağı yazılır. Yargıtay, protokolde ve ek protokolde mal paylaşımı ile ev eşyalarına ilişkin düzenlemelerin taraflarca yapılabileceğini kabul etmektedir (2. HD, E. 2016/40, K. 2016/5055, T. 15.03.2016).

Mal paylaşımı protokolde düzenlenmezse, boşanmanın kesinleşmesinden sonra mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir davanın konusu olur; hangi malların paylaşıma gireceği için edinilmiş mallara katılma rejimi yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlar, eşya ve giderler

Ortak kredilerin kimin ödeyeceği, kredi kartı borçları, ev eşyasının taksimi ve teslim tarihi, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin kime ait olacağı yazılır. Borcun iç ilişkide üstlenilmesi alacaklıyı bağlamaz; bu nedenle bankaya karşı sorumluluğun devam ettiği, protokolde yalnızca taraflar arasındaki rücu ilişkisinin düzenlendiği bilinmelidir.

Soyadı

Kadının evlilik soyadını kullanmaya devam etme talebi protokolde yer alabilir ve boşanma davası içinde karara bağlanabilir (TMK m.173). Bu talebin dava içinde ileri sürülmesi, sonradan ayrı dava açma yükünden kurtarır. Soyadının kullanımı ile soyadının değiştirilmesi farklı taleplerdir; ikincisi ayrı bir davanın konusudur — bkz. soyadı değiştirme davası yazımız.

Protokole Yazılamayacak veya Sakıncalı Hükümler

Bazı maddeler yazılsa bile hüküm doğurmaz; bunları baştan bilmek, protokolün duruşmada geri çevrilmesini önler:

• Manevî tazminatın taksitle ödenmesi — kanunen irat biçimine bağlanamaz (TMK m.176/2).
• Çocuğun nafaka hakkından feragat — iştirak nafakası çocuğun hakkıdır; veli çocuk adına feragat edemez.
• Velayetin kesin ve değiştirilemez kılınması — velayet çocuğun üstün yararına göre her zaman yeniden değerlendirilebilir.
• Kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması — çocuğun anne veya babayla ilişki kurma hakkını ortadan kaldıran düzenlemeyi hâkim uygun bulmaz.
• Ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki düzenlemeler — miras hakları protokolle değil, kendi şekil şartlarına tabi işlemlerle düzenlenir.
• Belirsiz genel feragat — “birbirimizden hiçbir talebimiz yoktur” ifadesinin hangi kalemleri kapsadığı sonradan tartışılır; kalem kalem yazmak güvenlidir.

Protokolün Kaderi: Hükme Nasıl Geçer?

Protokolün hazırlanması tek başına yeterli değildir. Tarafların anlaşmasına esas olan ve hâkimce uygun görülen protokol hükümlerinin, infazda tereddüt yaratmayacak şekilde kararın hüküm fıkrasında açıkça belirtilmesi gerekir (2. HD, E. 2006/16394, K. 2007/5066, T. 28.03.2007). Uygulamada bu, protokolün “kararın eki sayılmasına” hükmedilmesi ve önemli edimlerin ayrı bentler hâlinde gösterilmesiyle sağlanır.

Bu aşama neden kritik? Çünkü karar kesinleştikten sonra protokolün dışına çıkılamaz. Yargıtay, protokolde yazmayan bir taşınmaz için sonradan tapu iptali ve tescil istenen bir dosyada, kararın eki sayılan protokol hükümlerinin ve kesinleşmiş hükmün dışına çıkılamayacağı gerekçesiyle yerel mahkeme kararını bozmuştur (2. HD, E. 2026/147, K. 2026/3575, T. 02.04.2026). Protokolde yapılan bir yazım hatasının sonradan düzeltilmesi, bu nedenle son derece güçtür.

Sık Yapılan Hatalar

• Eksik kalem: nafaka veya tazminat başlıklarından birinin hiç düzenlenmemesi.
• Mal paylaşımını dışarıda bırakmak: protokolde yer almazsa tasfiye ayrı davaya kalır; “her şey bitti” sanılırken en büyük uyuşmazlık sonradan gelir.
• Artış hükmü koymamak: sabit tutarlı nafaka zamanla erir ve uyarlama davası doğurur.
• Belirsiz tanımlama: “yazlık”, “köydeki tarla” gibi ifadeler tapu kaydıyla örtüşmez.
• Dilekçeyle çelişki: dava dilekçesindeki taleple protokoldeki düzenlemenin farklı olması duruşmada tereddüt yaratır.
• Sayfaların imzalanmaması: protokolün her sayfası ayrı ayrı imzalanmadığında, sonradan “bu sayfayı görmedim” itirazı gündeme gelir.

Sık Sorulan Sorular

Protokolü kendimiz yazsak yeterli mi?

Şeklen mümkündür. Ancak feragat kayıtları, mal rejimi tasfiyesi ve nafaka artış hükümleri teknik konulardır; hatalı bir protokol, tek celsede bitmesi beklenen işi yıllarca sürecek davalara dönüştürebilir.

Protokolde yazmayan bir alacağı sonradan isteyebilir miyim?

Kural olarak hayır. Karar kesinleştikten sonra protokolün ve hükmün dışına çıkılamaz. Bu nedenle imzadan önce tüm malvarlığı kalemlerinin tek tek gözden geçirilmesi gerekir.

Manevi tazminatı taksitle ödemeyi kararlaştırabilir miyiz?

Hayır. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (TMK m.176/2). Ödemenin tek seferde yapılacak şekilde düzenlenmesi gerekir.

Eşim yurt dışında; duruşmaya gelmeden boşanabilir miyiz?

Anlaşmalı usulde hâkimin tarafları bizzat dinlemesi zorunludur. Yurt dışındaki eş için SEGBİS yoluyla dinleme talep edilebilir; bu, mahkemenin takdirine bağlıdır.

Karar sonrası nafaka değiştirilebilir mi?

İştirak nafakası çocuğun ihtiyaçlarına göre her zaman artırılıp azaltılabilir. Yoksulluk nafakası ve maddî tazminat ise tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılıp azaltılabilir (TMK m.176/4).

Sonuç

Protokol, anlaşmalı boşanmanın en hızlı değil, en dikkat isteyen aşamasıdır. İyi bir protokolün ortak özelliği aynıdır: her kalem sayılmış, her tutar bir tarihe ve artış ölçütüne bağlanmış, her taşınmaz tapu kaydıyla örtüşecek biçimde tanımlanmış, talep edilmeyen her hak için açık feragat kaydı konulmuştur.

Karar kesinleştikten sonra bu metnin dışına çıkma imkânı bulunmadığından, imzadan önce tapu kayıtlarının ve malvarlığı kalemlerinin fiilen incelenmesi, sonradan telafisi olmayan kayıpların önüne geçer.

Her dosya kendine özgü koşullar taşır. Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve somut hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Yararlanılan Mevzuat ve İçtihat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.173
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.176
• Yargıtay 2. HD, E. 2026/147, K. 2026/3575, T. 02.04.2026
• Yargıtay 2. HD, E. 2016/40, K. 2016/5055, T. 15.03.2016
• Yargıtay 2. HD, E. 2006/16394, K. 2007/5066, T. 28.03.2007

Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendine özgü koşullarda değerlendirilmelidir. Yazı, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Yayın tarihi: 24.07.2026 · Son güncelleme: 16.08.2026

Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · +90 534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr