Dosyanın İşlemden Kaldırılması ve Yenilenmesi: Süreler
Duruşmaya kimse gitmezse dava kendiliğinden düşmez; dosya işlemden kaldırılır. Bu, davayı bitirmeyen ama bitirmeye çok yaklaştıran bir aşamadır. Üç aylık yenileme süresi kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve dosyada yapılmış her şey, açılmış olmanın kendisi dâhil, hukuken hiç olmamış gibi kabul edilir. Zamanaşımı da bu noktada yeniden gündeme gelir.
Kısa Cevap
Usulüne uygun çağrıldığı hâlde taraflar duruşmaya gelmez veya davayı takip etmeyeceklerini bildirirse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Dosya, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir. Bir ay geçtikten sonra yapılan yenilemede yeniden harç alınır ve bu harç karşı tarafa yüklenemez. Üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.
Dosya Hangi Hâllerde İşlemden Kaldırılır?
6100 sayılı Kanun’un 150. maddesi üç ayrı hâl öngörür.
Birincisi, usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan tarafların duruşmaya gelmemesi ya da gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirmesidir.
İkincisi, taraflardan birinin gelip diğerinin gelmemesidir. Bu hâlde gelen tarafın talebi üzerine yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Tercih, gelen tarafındır. Kanun ayrıca, geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceğini belirtir.
Üçüncüsü, duruşma gününün belli edilmesi için tarafların başvurması gereken hâllerde gün tespit ettirilmemesidir. Bu durumda son işlem tarihinden başlayarak bir ay geçmekle dosya işlemden kaldırılır.
| Hâl | Koşul | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Usulüne uygun davet edilen tarafların hiçbiri duruşmaya gelmez ya da gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirir | Dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir |
| 2 | Taraflardan biri gelir, diğeri gelmez | Tercih gelen tarafındır: yargılamaya gelmeyenin yokluğunda devam edilir ya da dosya işlemden kaldırılır. Geçerli özrü olmaksızın gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez |
| 3 | Duruşma gününün belli edilmesi taraf başvurusuna bağlı olduğu hâlde gün tespit ettirilmez | Son işlem tarihinden başlayarak bir ay geçmekle dosya işlemden kaldırılır |
Yenileme: Üç Ay ve Bir Ay
Yenilemede iki ayrı süre birlikte işler ve ikisi farklı sonuç doğurur.
Üç aylık süre, yenileme hakkının kendisine ilişkindir. Dosyası işlemden kaldırılmış dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçeyle başvurusu üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir.
Bir aylık süre ise harca ilişkindir. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa yeniden harç alınır; bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez. Kanun, bu şekilde harç verilerek yenilenen davanın eski davanın devamı sayılacağını da açıkça belirtir.
Buradan çıkan pratik sonuç şudur: yenileme kararı verilecekse ilk ay içinde verilmelidir. Bir ayı aşan gecikme davayı kaybettirmez, ancak masrafı taraf üzerinde bırakır.
Kaç Kez Takipsiz Bırakılabilir?
Bu sorunun cevabı, uygulanan yargılama usulüne göre değişir ve dosyanın kaderini doğrudan belirler.
Yazılı yargılama usulünde 150. maddenin altıncı fıkrası uygulanır: işlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi hâlde dava açılmamış sayılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 11.12.2024 tarihli kararında bu kural, davanın en çok iki defa takipsiz bırakılabileceği biçiminde ifade edilmiştir.
Basit yargılama usulünde ise kural daha serttir. 6100 sayılı Kanun’un 320. maddesinin dördüncü fıkrasına göre basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa dava açılmamış sayılır.
Bu ayrım göründüğünden daha önemlidir; çünkü hangi usulün uygulanacağı davanın türüne bağlıdır ve mahkemeler de zaman zaman yanılmaktadır.
Mazeret Dilekçesi İşe Yarar mı?
Duruşmaya katılamayacak tarafın önündeki tek koruma yolu mazerettir; ancak mazeretin kabulü hâkimin takdirindedir ve kabul edilmemesi hâlinde sonuç değişmez.
Uygulamada iki noktada hata yapılmaktadır. Birincisi, mazeretin duruşma saatinden sonra veya belgesiz sunulmasıdır. İkincisi, mazeret kabul edildiğinde verilen ara kararın takip edilmemesidir; çoğu mahkeme yeni duruşma gününün elektronik sistemden öğrenilmesine karar verir ve bu takip edilmezse bir sonraki duruşma da kaçırılır.
Bu nedenle mazeret dilekçesi verildikten sonra dosyanın ara kararının kontrol edilmesi, mazeretin kendisi kadar önemlidir.
Açılmamış Sayılmanın Sonuçları
Üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır. Bu karar için ayrıca bir talep gerekmez.
Sonucu ağırlaştıran hüküm, maddenin son fıkrasıdır: hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır. Yani yalnızca dava değil, dava dilekçesindeki talep de hiç ileri sürülmemiş kabul edilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 11.12.2024 tarihli kararında bu sonuç şöyle açıklanmıştır: davanın açılmamış sayılması kararıyla davanın açılmasıyla meydana gelen sonuçlar ortadan kalkar; davanın açılmasıyla doğmuş olan derdestlik durumu, açılmamış sayılması kararının kesinleşmesiyle son bulur.
Bunun en ağır yansıması zamanaşımındadır. Dava açılmasının zamanaşımını kesme etkisi de ortadan kalkacağından, aradan geçen sürede zamanaşımı dolmuşsa yeni açılacak dava bu def’i ile karşılaşabilir. 6098 sayılı Kanun’un 158. maddesindeki altmış günlük ek süre ise yalnızca sayılan hâllerde işler: mahkemenin yetkili veya görevli olmaması, düzeltilebilecek bir yanlışlık yapılması ya da davanın vaktinden önce açılmış olması nedeniyle reddedilmiş olması. Açılmamış sayılma bu sayılan hâllerden biri olmadığından, ek süreye güvenmek riskli bir tercihtir.
Yargıtay Ne Diyor?
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 05.06.2018 tarihli kararı, takipsizliklerin nasıl sayılacağını göstermesi bakımından öğreticidir. Olayda dosya iki kez işlemden kaldırılmış, üçüncü kez takipsiz bırakıldığında mahkeme yine işlemden kaldırma kararı vermiş, ertesi gün tutulan bir tutanakla davanın açılmamış sayılmasına karar vermişti.
Daire, bu yolu hatalı bulmuştur. Karara göre üçüncü takipsizlikte, o duruşmada doğrudan davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerekirdi; usule aykırı biçimde üçüncü kez işlemden kaldırma kararı verilip sonradan tutanakla açılmamış sayılma sonucuna varılması bozma sebebidir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 16.11.2022 tarihli kararı ise usul nitelemesinin önemini ortaya koyar. Kasko tazminat alacağına ilişkin, dolayısıyla yazılı yargılama usulüne tabi bir davada mahkeme, davayı basit yargılama usulüne tabi sayarak açılmamış sayılma kararı vermişti. Daire, davanın yazılı yargılama usulüne tabi olduğunu belirterek kararı bozmuştur.
Bu iki karar birlikte okunduğunda ortaya çıkan ölçüt şudur: açılmamış sayılma kararı verilirken hem hangi usulün uygulandığı hem de kaçıncı takipsizlik olduğu tutanaklar üzerinden tek tek denetlenmelidir.
Yenileme Dilekçesi Nasıl Verilir?
Yenileme, ayrı bir dava değil, aynı dosyanın devamıdır. Bu nedenle yeni bir dava dilekçesi değil, mevcut esas numarasına yenileme dilekçesi verilir.
Dilekçede dosyanın esas numarası, işlemden kaldırma tarihi ve yenileme talebi açıkça belirtilmelidir. Talep üzerine mahkeme duruşma günü verir ve yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeriyle birlikte taraflara tebliğ edilir.
Bir ayı aşan yenilemelerde harcın yatırılması gerektiği unutulmamalıdır. Harç yatırılmadan yapılan yenileme başvurusu eksik sayılabileceğinden, dilekçeyle birlikte harcın da ödenmesi en güvenli yoldur.
Kararın açıklanmasından sonraki aşamalar ve süre başlangıcı için dosya durumu karara çıkmış ne demek yazısına; kanun yolu aşamasının işleyişi için istinaf sonrası yeniden verilen kararın temyizi ve katılma yoluyla istinaf yazılarına bakılabilir.
Uygulamada Ne Yapmalı?
- İşlemden kaldırma tarihini not edin; üç aylık süre bu tarihten işler, tebliğden değil.
- Yenilemeyi mümkünse ilk ay içinde yapın; bir ayı aşarsanız yeniden harç ödemek zorunda kalırsınız.
- Yenileme dilekçesine dosya esas numarasını ve işlemden kaldırma tarihini yazın.
- Dosyanın daha önce kaç kez işlemden kaldırıldığını tutanaklardan kontrol edin.
- Davanızın yazılı mı basit yargılama usulüne mi tabi olduğunu belirleyin; sınır burada değişir.
- Basit yargılama usulüne tabi bir davada yenilemeden sonra ikinci kez takipsiz bırakmayın.
- Duruşmaya katılamayacaksanız mazeret dilekçesini duruşmadan önce ve belgeli olarak sunun.
- Mazeret dilekçesi verdiğinizde duruşma gününün nasıl öğrenileceğine dair ara kararı takip edin.
- Zamanaşımı süresi dolmak üzereyse yenilemeyi son güne bırakmayın; açılmamış sayılma zamanaşımı kesme etkisini de ortadan kaldırır.
- Açılmamış sayılma kararı verilmişse, yeni dava açmadan önce zamanaşımı durumunu ayrıca değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
Dosya işlemden kaldırıldı, dava bitti mi? Hayır. İşlemden kaldırma dosyayı sonlandırmaz; üç ay içinde yenilenirse dava kaldığı yerden devam eder. Yenilenmezse sürenin dolduğu gün itibarıyla dava açılmamış sayılır.
Yenileme süresi ne zaman başlar? İşlemden kaldırma kararının verildiği tarihten başlar. Bu süre için ayrıca tebligat beklenmez.
Yenilemede harç ödemek zorunda mıyım? İşlemden kaldırıldığı tarihten itibaren bir ay içinde yenilerseniz hayır. Bir ay geçtikten sonra yenilerseniz yeniden harç alınır; bu harcı yenileyen taraf öder ve karşı tarafa yüklenemez.
Dosya kaç kez işlemden kaldırılabilir? Yazılı yargılama usulünde, işlemden kaldırılıp yenilenen dava ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz. Basit yargılama usulünde ise yenilemeden sonra takipsiz bırakılan dava açılmamış sayılır.
Dava açılmamış sayılırsa yeniden dava açabilir miyim? Kural olarak evet; açılmamış sayılma kesin hüküm oluşturmaz. Ancak açılmamış sayılan davadaki talep de vaki olmamış sayıldığından, ilk davanın zamanaşımını kesme etkisi ortadan kalkar ve yeni dava zamanaşımı def’i ile karşılaşabilir.
Sonuç
İşlemden kaldırma, düzeltilebilir bir aşamadır; açılmamış sayılma ise çoğu zaman düzeltilemez. Aradaki fark üç aylık bir süre ve bir dilekçeden ibarettir. Bu nedenle duruşması kaçırılan her dosyada yapılacak ilk iş, işlemden kaldırma tarihini tespit etmek ve takvimlemektir. İkinci iş, dosyanın daha önce kaç kez takipsiz bırakıldığını tutanaklardan çıkarmaktır; çünkü sayının bir fazlası, yenileme hakkını tümüyle ortadan kaldırabilir.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 150, 320
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 158
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/716, K. 2024/700, T. 11.12.2024
- Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2016/25448, K. 2018/6613, T. 05.06.2018
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/10911, K. 2022/14790, T. 16.11.2022
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Yenileme süreleri kısa ve sonuçları ağır olduğundan, somut dosyadaki tutanaklar ve tarihler incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.
Yayın tarihi: 20.08.2026 · Son güncelleme: 20.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr