Sendikal Hakların İhlalinde İşverenin Ceza ve İdari Sorumluluğu

Yazar: Avukat Şerafettin Kaya (Kocaeli Barosu – Sicil No: 2219)

Kısa Cevap

Sendikal kırım yalnızca tazminat doğurmaz; TCK m. 118 uyarınca suç teşkil eder. Bir kimseyi cebir veya tehdit kullanarak sendikaya üye olmaya ya da olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmamaya veya üyelikten ayrılmaya zorlamak altı aydan iki yıla kadar hapis cezasını gerektirir; bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi hâlinde ceza bir yıldan üç yıla kadardır. Yargıtay bu suçu tehlike suçu olarak niteler: failin amacına ulaşması, yani kişinin gerçekten istifa etmesi aranmaz, cebir veya tehdidin kullanılması suçun tamamlanması için yeterlidir. İş mahkemesinin sendikal fesih tespiti, ceza yargılamasında güçlü bir delil değeri taşır.

1. Giriş: Sendikal Özgürlüğün Ceza Hukuku Koruyuculuğu

Sendikal hakların engellenmesi yalnızca özel hukuku ilgilendiren bir tazminat konusu değildir. Anayasa’nın 51. ve 53. maddeleriyle teminat altına alınan sendika ve toplu iş sözleşmesi hakkına yönelik ihlaller, kamu düzenini ve çalışma barışını temelden sarstığı için ceza hukuku ve idari yaptırım rejimi ile de korunmuştur.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 118. maddesi, sendikal hakların kullanılmasının engellenmesini müstakil bir suç tipi olarak düzenlemiş; 6356 sayılı Kanun’un 78. maddesi ise idari para cezalarını öngörmüştür. Bu bölümde; TCK m. 118 suçunun unsurları, idari denetim mekanizmaları ve iş mahkemelerindeki sendikal tazminat davaları ile ceza davaları arasındaki etkileşim incelenecektir.

2. TCK m. 118: Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu

Kanun koyucu, TCK m. 118’de bireysel ve toplu sendikal özgürlüğü iki ayrı fıkra hâlinde koruma altına almıştır:

TCK Madde 118:
(1) Bir kimseye karşı bir sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

2.1. Suçun Unsurları ve İcra Hareketleri

Fail ve mağdur: Suçun faili işveren, işveren vekili, insan kaynakları yöneticisi veya sendikal baskı kuran herhangi bir üçüncü kişi olabilir. Mağdur ise sendika üyesi olan, olmak isteyen ya da üyelikten istifaya zorlanan işçidir.
Cebir ve tehdit unsuru (m. 118/1): İşçinin sendikadan istifa etmesi için “seni işten atarım, kıdem tazminatını yakarım, en uzak şubeye sürerim” şeklinde sözlü veya yazılı tehditte bulunulması ya da e-Devlet şifresinin zorla alınarak istifa ettirilmesi suçun maddi unsurunu oluşturur.
Hukuka aykırı başka davranışla engelleme (m. 118/2): İkinci fıkrada yalnızca cebir ve tehdit değil, hukuka aykırı başka bir davranışla sendika faaliyetinin engellenmesi de suç sayılmıştır. Örneğin işyerinde sendika yetki tespiti isteyecek sayıya ulaşıldığı anda, sırf çoğunluğu düşürmek için sendika üyelerinin kitlesel olarak işten çıkarılması bu kapsamdadır ve bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri (TCK m. 119): Suçun bir şirket yararına işlenmesi hâlinde, tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacağı TCK m. 119/2’de düzenlenmiştir. Bu durum işveren şirketlerin yönetim organları bakımından ciddi bir cezai risk barındırır.

3. İdari Denetim ve Para Cezaları (6356 s. K. m. 78)

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişlerince yapılan denetimlerde:

Sendikal ayrımcılık idari yaptırımı: 6356 sayılı Kanun m. 25’teki ayrımcılık yasağına aykırı davranan işverene, m. 78 uyarınca idari para cezası uygulanır.
Bildirim yükümlülüklerinin ihlali: İşçilerin işe giriş ve çıkış bildirimlerinin süresinde veya gerçeğe uygun yapılmaması da idari yaptırıma bağlanmıştır.

4. Hukuk ile Ceza Davalarının Etkileşimi (TBK m. 74)

İş mahkemesindeki sendikal tazminat davası ile asliye ceza mahkemesindeki TCK m. 118 davası arasındaki etkileşim, 6098 sayılı TBK m. 74 çerçevesinde çözümlenir.

4.1. Hukuk Hâkiminin Ceza Kararıyla Bağlılığı

TBK m. 74 uyarınca hukuk hâkimi, ceza mahkemesinin beraat kararıyla veya kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir. Ancak ceza mahkûmiyet kararında tespit edilen maddi vakıa hukuk hâkimini bağlar.

Örnek: Asliye ceza mahkemesi, işverenin işçiyi sendikadan istifaya zorladığını veya sendikal nedenle işten çıkardığını maddi vakıa olarak tespit edip mahkûmiyet kararı vermişse; iş mahkemesi hâkimi artık feshin sendikal nedene dayanmadığı sonucuna varamaz.

4.2. İş Mahkemesi Kararının Ceza Davasındaki İspat Gücü

İş mahkemelerince verilen ve kesinleşen “feshin sendikal nedene dayandığının tespiti ve sendikal tazminat” ilamları, Cumhuriyet başsavcılığına yapılacak şikâyetlerde TCK m. 118 suçu bakımından kuvvetli suç şüphesi oluşturan güçlü bir delil teşkil eder.

5. Sonuç ve Doktrinel Değerlendirme

Sendikal tazminat işverenin mali sorumluluğuna yönelen medeni bir yaptırım iken, TCK m. 118 doğrudan hürriyeti hedefleyen cezai bir güvencedir.

Uygulamada sendikal kırım yapan işverene karşı yalnızca iş mahkemesinde tazminat davası açmakla yetinilmemesi; eş zamanlı olarak Cumhuriyet başsavcılığına TCK m. 118 uyarınca suç duyurusunda bulunulması ve Bakanlık teftiş sürecinin başlatılması bütüncül bir yol izlenmesini sağlar.

Serinin tüm bölümleri ve bunların birbirleriyle ilişkisi, Sendikal Tazminat ve İş Güvencesi Serisi: Konu Haritası sayfasından takip edilebilir.

📖 Kaynakça ve Emsal İçtihatlar

Yargıtay 18. Ceza Dairesi: E. 2018/659, K. 2019/11681, T. 03.07.2019 (Sendikadan istifaya zorlama; TCK m. 118 kapsamında sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi)
Yargıtay 18. Ceza Dairesi: E. 2016/2465, K. 2018/2453, T. 26.02.2018 (Sendika üyeliğinin ardından işten çıkarma; işe iade kararlarının ceza yargılamasındaki delil değeri)
Yargıtay Ceza Genel Kurulu: E. 2019/285, K. 2019/554, T. 17.09.2019 (TCK m. 118 suçunun unsurları; suçun tehlike suçu niteliği)
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu: Madde 118 ve Madde 119
6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu: Madde 78 (idari ceza hükümleri)
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: Madde 74 (ceza hukuku ile ilişki)

Sık Sorulan Sorular (SSS)

İşçi sendikadan istifa etmediyse suç oluşmaz mı?

Oluşur. Yargıtay bu suçu tehlike suçu olarak niteler; failin amacına ulaşması aranmaz. Cebir veya tehdidin kullanılmış olması suçun tamamlanması için yeterlidir.

Sendika üyelerinin toplu olarak işten çıkarılması hangi fıkraya girer?

Yetki tespiti için gereken çoğunluğu düşürmek amacıyla üyelerin kitlesel olarak işten çıkarılması, TCK m. 118/2’deki “hukuka aykırı başka bir davranışla sendika faaliyetinin engellenmesi” kapsamındadır ve bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektirir.

İş mahkemesindeki sendikal tazminat kararı ceza dosyasında işe yarar mı?

Evet. Kesinleşen “feshin sendikal nedene dayandığı” tespiti, savcılığa yapılacak şikâyette kuvvetli suç şüphesi oluşturan güçlü bir delildir. Tersi yönde, ceza mahkûmiyetinde tespit edilen maddi vakıa da TBK m.74 uyarınca hukuk hâkimini bağlar.

Yararlanılan Mevzuat ve İçtihat

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.51
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.53
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.118
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.119
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.74
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.78
Yargıtay 18. CD, E.2018/659, K.2019/11681, T. 03.07.2019
Yargıtay 18. CD, E.2016/2465, K.2018/2453, T. 26.02.2018
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2019/285, K.2019/554, T. 17.09.2019

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilir.

Bu makale, Sendikal Tazminat ve İş Güvencesi serisinin bir parçasıdır. Konuyla ilgili diğer çalışmalarımız: işe iade ve feshin son çare olması ilkesi, iş yerinde psikolojik taciz (mobbing), işçilik alacaklarında zamanaşımı ve dava şartı arabuluculuk.

Yayın tarihi: 05.08.2026 · Son güncelleme: 17.08.2026

Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · +90 534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr