Hizmet Tespit Davası: Sigortasız Çalıştırılan İşçinin Hakları
⚡ Kısa Özet — vaktiniz azsa
- Sigortasız çalıştırılan işçi, çalışmalarının tesciline karar verilmesi için iş mahkemesinde hizmet tespit davası açabilir (5510 m.86).
- Süre kritik: dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılmalıdır; işe giriş bildirgesi, bordro gibi belgelerle çalışması SGK’ya bir şekilde bildirilmiş işçilerde bu süre işlemez.
- Dava işverene karşı açılır; SGK’ya davanın ihbar edilmesi zorunludur ve Kurum, fer’î müdahil olarak yer alır.
- İspat: bordro tanıkları, komşu işyeri çalışanları, işyeri kayıtları, mesaj-fotoğraf, banka ödemeleri; bu dava kamu düzenindendir, hâkim delilleri resen araştırır ve feragat davayı bitirmez.
- Kazanılan tespit; prim günlerini, emeklilik hakkını ve gerçek ücrete göre kıdem-ihbar hesaplarını doğrudan etkiler; primleri gecikme zammıyla işveren öder.
📑 İçindekiler — başlığa tıklayın
1. Hangi Durumlar Davaya Konu Olur? · 2. 5 Yıllık Süre ve İstisnası · 3. İspat ve Yargılama · 4. Kazanmanın Sonuçları ve Bağlantılı Talepler · Sık Sorulan Sorular
Hangi Durumlar Davaya Konu Olur?
- Hiç bildirilmeme: aylarca-yıllarca kayıt dışı çalıştırılma.
- Eksik gün bildirimi: tam çalışıldığı hâlde ayda 10-15 gün gösterilme.
- Geç bildirim: işe girişten aylar sonra sigorta başlatılması — aradaki dönemin tespiti istenir.
- Düşük ücret bildirimi: gerçek maaş elden, asgari ücret bankadan ödeniyorsa; prime esas kazancın gerçek ücrete göre tespiti de aynı davada talep edilebilir (rapor parası, emekli aylığı ve işsizlik ödeneği bu bildirime göre hesaplandığından etkisi büyüktür).
- Staj-çıraklık, deneme süresi bahaneleri kayıt dışılığı meşrulaştırmaz; fiilî çalışma varsa sigorta zorunludur.
5 Yıllık Süre ve İstisnası
Dava; hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır; bu hak düşürücü süredir ve resen gözetilir. Ancak yerleşik içtihatla önemli bir istisna vardır: işverence işçinin varlığını Kuruma yansıtan herhangi bir belge (işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu, bir günlük dahi prim bildirimi) verilmişse, artık Kurumun bilgisi bulunduğundan 5 yıllık süre uygulanmaz; işçi çok eski dönemler için de tespit isteyebilir. Bu nedenle eski tarihli tek bir giriş bildirgesi bile dava şansını yeniden doğurabilir — e-Devlet SGK dökümünüzdeki en küçük kayıt dahi değerlendirilmelidir.
| Durum | Beş yıllık süre | Sonuç |
|---|---|---|
| Çalışma Kuruma hiç bildirilmemiş | İşler — hizmetin geçtiği yılın sonundan başlar | Süre dolarsa dava hakkı düşer; hâkim resen gözetir |
| İşe giriş bildirgesi verilmiş | İşlemez | Kurumun bilgisi bulunduğundan çok eski dönemler için de tespit istenebilir |
| Dönem bordrosu düzenlenmiş | İşlemez | Aynı sonuç |
| Bir günlük dahi prim bildirilmiş | İşlemez | Tek bir kayıt bile dava şansını yeniden doğurabilir |
Bu ayrım davanın kaderini belirler: e-Devlet SGK hizmet dökümünde o işverene ait herhangi bir kayıt bulunması, beş yıllık sürenin engel olmaktan çıkması anlamına gelir.
İspat ve Yargılama
Yargılamada dönem, ücret ve çalışma süreklidir-mevsimliktir ayrımı titizlikle araştırılır. En güçlü tanıklar; aynı dönemde o işyerinde bordrolu çalışanlar ile komşu işyeri sahipleri-çalışanlarıdır. Ayrıca; işyeri giriş-çıkış ve kamera kayıtları, WhatsApp yazışmaları, vardiya listeleri, servis-yemek listeleri, banka havaleleri ve vergi-ruhsat kayıtları toplanır. Dava kamu düzeninden sayıldığından hâkim, tarafların getirmediği delilleri de resen araştırır; işçinin feragati sonuç doğurmaz, SGK yönünden yargılama sürer. Karar kesinleşince Kurum, tespit edilen dönem primlerini gecikme zammı ve cezalarıyla işverenden tahsil eder; işçinin prim ödeme yükü yoktur.
Kazanmanın Sonuçları ve Bağlantılı Talepler
- Emeklilik: tespit edilen günler prim dökümüne eklenir; sigorta başlangıcının geri çekilmesi, EYT ve kademe hesaplarını değiştirebilir.
- İşçilik alacakları: aynı-ayrı davada kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin gibi alacaklar gerçek ücret ve gerçek süre üzerinden istenir; hizmet tespiti bu hesapların zeminidir. (Hizmet tespiti arabuluculuk dava şartına tabi değildir; alacak davalarında ise dava şartı arabuluculuk unutulmamalıdır.)
- Rapor-işsizlik hakları: geçmiş ödenek kayıpları yönünden Kurum ve işveren nezdinde talepler doğabilir.
- İşverene yaptırımlar: idari para cezaları, teşviklerden yararlanamama ve asgari ücret desteği kesintileri.
- Çalışırken dava açmak fesih riskini gündeme getirebilir; ancak bu nedenle yapılan fesih geçersiz-kötü niyetli sayılır. Zamanlama, 5 yıllık süre kaçırılmadan stratejik planlanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Hâlâ aynı işyerinde çalışıyorum; dava açarsam kovulur muyum?
Dava hakkınızı kullanmanız nedeniyle fesih, geçersiz ve kötü niyetli kabul edilir; işe iade ve tazminat hakları doğar. Yine de süreç, iş ilişkinizin durumuna göre planlanmalıdır — 5 yılı doldurmak üzere olan dönemler önceliklidir.
İşyeri kapandı, işveren şirket tasfiye oldu; dava kime açılır?
Tasfiye hâlinde dahi tüzel kişiliğin ihyası sağlanarak dava yürütülebilir; gerçek kişi işverenlerde mirasçılar taraf olur. Karmaşık ama aşılabilir bir usul sürecidir.
Sadece maaşımın düşük bildirildiğini tespit ettirebilir miyim?
Evet. Gün sayısı tamsa bile prime esas kazancın gerçek ücrete göre tespiti istenebilir; banka kayıtları, elden ödeme tanıkları ve meslek odası emsal ücret araştırması bu davanın delilleridir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için belgelerinizle birlikte hukuki danışmanlık almanız önerilir.
İlgili İçerikler
- Emeklilik yaş ve prim şartları
- Ödenmeyen ücret ve fazla çalışma alacağında işçinin hakları
- İşçilik alacaklarında zamanaşımı ve dava şartı arabuluculuk
- Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Yararlanılan Mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.4
- 5510 sayılı Kanun m.8
- 5510 sayılı Kanun m.86
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.31
Yayın tarihi: 24.07.2026 · Son güncelleme: 30.07.2026
Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · +90 534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr