Evlat Edinme Şartları: Bir Yıl Bakım ve Çocuğun Üstün Yararı
Evlat edinme, biçimsel şartların sayıldığı ama sonucu tek bir ilkenin belirlediği bir kurumdur. Kanun yaş farkı, süre ve rıza gibi ölçütler koyar; buna karşılık mahkemeler, bu ölçütlerin tamamını çocuğun üstün yararı süzgecinden geçirir. Nitekim Yargıtay kararlarında çocuğun yararı, evlat edinmenin olmazsa olmaz koşulu olarak nitelendirilmektedir.
Kısa Cevap
Bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır ve evlat edinme her hâlde küçüğün yararına bulunmalıdır. Evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; bunun için en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez.
Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Genel Koşullar
4721 sayılı Kanun’un 305. maddesi iki temel koşul öngörür.
Birincisi süre koşuludur: bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması şartına bağlıdır.
İkincisi yarar koşuludur: evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir.
308. madde ise yaş farkı ve rıza bakımından iki kural daha getirir: evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır ve ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.
Eşler Birlikte, Bekârlar Tek Başına
306. madde, evli ve bekâr kişiler için farklı bir düzen kurar.
Eşler ancak birlikte evlat edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlat edinemezler. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
Üvey evlat edinme bakımından ölçüt yumuşar: eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.
Evli olmayan bir kişinin tek başına evlat edinmesi ise mümkündür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli kararına konu olayda, tek başına evlat edinmek isteyen davacı bakımından “çocuğun baba figürü yönünden eksik büyüyeceği” itirazı ileri sürülmüş; kararda Türk Medeni Kanunu’nda evli olmayan bir kişinin de evlat edinebilmesine imkân tanındığı ve bu hususta kanuni bir engel bulunmadığı belirtilmiştir.
| Koşul | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Bakım ve eğitim süresi | Evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması | TMK m.305/1 |
| Çocuğun yararı | Evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması; evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi | TMK m.305/2 |
| Yaş farkı | Evlat edinilenin, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olması | TMK m.308 |
| Küçüğün rızası | Ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir | TMK m.308 |
| Eşler | Ancak birlikte evlat edinebilir; en az 5 yıldan beri evli olmalı ya da 30 yaşını doldurmuş bulunmalıdır | TMK m.306 |
| Üvey evlat edinme | Eşlerden biri, en az 2 yıldan beri evli olmaları ya da kendisinin 30 yaşını doldurmuş olması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir | TMK m.306 |
| Bekârlar | Birlikte evlat edinemezler; ancak tek başına evlat edinme mümkündür — kanuni engel yoktur | 2. HD, E.2024/7588, K.2025/4035 |
| Koruyucu aile ilişkisi | Kanunda “çocuğu kurumdan koruyucu aile olarak almamış olmak” diye bir koşul yoktur; diğer şartlar sağlanıyorsa engel değildir | 2. HD, E.2024/7588, K.2025/4035 |
Ana ve Babanın Rızası Aranmayan Hâller
Kural, evlat edinme için ana ve babanın rızasıdır; ancak bu kuralın iki istisnası vardır.
4721 sayılı Kanun’un 311. maddesine göre ana ve babadan birinin rızası şu hâllerde aranmaz: kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa; küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.
İkinci bent uygulamada daha çok tartışılır ve somut olayın ayrıntılarına göre değerlendirilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 06.05.2024 tarihli kararında onanan yerel mahkeme değerlendirmesinde, babanın maddi imkânlarının yetersizliği, konutun fiziki şartları ve hijyen durumu ile çocuğun ihtiyaçlarının karşılanma biçimi birlikte değerlendirilerek özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmediği sonucuna varılmıştır.
Çocuğun Üstün Yararı: Belirleyici Ölçüt
Biçimsel şartlar sağlansa bile sonucu belirleyen ilke budur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli kararında ilke şöyle ifade edilmiştir: evlat edinmeye karar verilirken ve diğer bütün şartlar değerlendirilirken öncelikle dikkat edilmesi gereken husus, evlat edinmenin küçüğün üstün yararına uygun olup olmamasıdır. Kararda, doktrinde de çocuğun üstün yararına uygunluğun evlat edinmenin en önemli şartı ve olmazsa olmazı olarak nitelendirildiği; kanun koyucunun da 305. maddenin ikinci fıkrasında evlat edinmenin “her hâlde” küçüğün yararına bulunması gerektiğini vurguladığı belirtilmiştir.
Aynı kararda bu ilke somut ölçütlere bağlanmıştır: küçüğün bebeklik dönemini kesintisiz olarak evlat edinmek isteyenle geçirmesi, aralarında anne-çocuk ilişkisinin kurulmuş olması ve ayrılığın küçüğün psikolojik gelişimini olumsuz etkileyecek olması, çocuğun üstün yararı değerlendirmesinde belirleyici sayılmıştır.
Koruyucu Aile Olarak Almak Engel mi?
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir itiraz, çocuğun kurumdan evlat edinme sözleşmesiyle değil koruyucu aile sözleşmesiyle teslim alınmış olmasıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli kararında bu itiraz karşılanmıştır. Bölge adliye mahkemesi, çocuğun koruyucu aile sözleşmesiyle teslim edildiği gerekçesiyle 305. madde koşullarının oluşmadığı sonucuna varmıştı.
Daire kararı bozarken, evlat edinmeyi düzenleyen Türk Medeni Kanunu’nda evlat edinmenin şartları arasında “çocuğu kurumdan koruyucu aile olarak almamış olmak” koşulunun düzenlenmediğini vurgulamıştır. Böylece koruyucu aile ilişkisiyle başlayan bakımın, süre ve yarar koşulları sağlandığında evlat edinmeye engel oluşturmadığı ortaya konulmuştur.
Erginlerin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi
Evlat edinme yalnızca küçüklerle sınırlı değildir; 313. madde ergin ve kısıtlılar için ayrı bir rejim kurar.
Buna göre evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı üç hâlde evlat edinilebilir: bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte ise; evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise; diğer haklı sebepler mevcut ve evlat edinilen en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşamakta ise.
Ayrıca evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Bunlar dışında küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
| Konu | Hâller | Dayanak |
|---|---|---|
| Ana babadan birinin rızası aranmaz | Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa; ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa; küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa | TMK m.311 |
| Özen yükümlülüğü değerlendirmesi | Maddi imkânların yetersizliği, konutun fiziki şartları ve hijyen durumu ile çocuğun ihtiyaçlarının karşılanma biçimi birlikte değerlendirilir | 2. HD, E.2024/2760, K.2024/3139 |
| Ergin veya kısıtlının evlat edinilmesi | Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle üç hâlde: (1) bedensel veya zihinsel engel sebebiyle sürekli yardıma muhtaç ve en az 5 yıldan beri bakılıp gözetilmekte ise; (2) küçükken en az 5 yıl bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise; (3) diğer haklı sebepler varsa ve en az 5 yıldan beri aile hâlinde birlikte yaşamakta ise | TMK m.313 |
| Evli kişinin evlat edinilmesi | Ancak eşinin rızasıyla; bunlar dışında küçüklere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır | TMK m.313 |
| Yabancı ülkede verilen karar | Bir yıllık bakım şartının sağlanmamış olması, küçüğün yüksek yararı da gözetildiğinde Türk kamu düzenine açıkça aykırılık teşkil etmez. Ölçüt, tek bir kanun hükmüne aykırılık değil, Türk hukukunun temel değerlerine ve milletlerarası ortak hukuk prensiplerine aykırılıktır | 2. HD, E.2021/5783, K.2022/2231 |
Yabancı Ülkede Verilen Evlat Edinme Kararı
Yurt dışında gerçekleşen evlat edinmelerin Türkiye’de sonuç doğurması ayrı bir usule tabidir ve burada kamu düzeni denetimi gündeme gelir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 09.03.2022 tarihli kararına konu olayda, yabancı mahkeme kararının tanınması ve tenfizi istemi, 305. maddedeki bir yıllık bakım şartının sağlanmadığı gerekçesiyle kamu düzenine aykırı bulunarak reddedilmişti.
Daire bu yaklaşımı kabul etmemiştir. Kararda, tabi olduğu yabancı ülke hukukuna göre evlat edinilen küçüğün Türk Medeni Kanunu’nun 305/1. maddesi uyarınca bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmamasının, küçüğün yüksek yararları da dikkate alındığında Türk kamu düzenine açıkça aykırılık teşkil etmeyeceği belirtilmiştir.
Kararda ayrıca, esas alınması gereken ölçütün yabancı ilamın Türk hukukunda bir veya birden çok kanun hükmüne aykırı bulunmasından çok, Türk hukukunun temel değerlerine ve milletlerarası alanda kabul görmüş ortak hukuk prensiplerine aykırılık olduğu vurgulanmıştır.
Yargıtay Ne Diyor?
Üç karar birlikte okunduğunda üç eğilim öne çıkar.
Birincisi, çocuğun üstün yararı diğer bütün şartların üzerindedir ve somut delillerle desteklenir. Sosyal inceleme raporları, tanık beyanları ve çocuğun bağlanma ilişkisi bu değerlendirmenin merkezindedir.
İkincisi, kanunda yazmayan şart aranmaz. Koruyucu aile sözleşmesiyle başlayan ilişki, evlat edinmeye engel sayılmamıştır.
Üçüncüsü, biçimsel eksiklikler tek başına sonuç doğurmaz. Yabancı kararın tanınmasında, iç hukuktaki bir yıllık bakım şartının bulunmaması kamu düzenine aykırılık olarak görülmemiştir.
Velayet ve çocuğun üstün yararına ilişkin genel çerçeve için boşanmada çocukla kişisel ilişki yazısına; yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de sonuç doğurması için yurt dışı boşanmanın tanınması: tanıma ve tenfiz yazısına; aile hukuku davalarının genel işleyişi için çekişmeli boşanma davası süreci yazısına bakılabilir.
Uygulamada Ne Yapmalı?
- Bir yıllık bakım ve eğitim süresini belgeleyin: okul kaydı, sağlık kayıtları ve ikamet bilgileri bu ispatın omurgasıdır.
- Yaş farkının en az on sekiz yıl olduğunu nüfus kayıtları üzerinden kontrol edin.
- Evliyseniz birlikte başvurun; beş yıllık evlilik veya otuz yaş şartından hangisini sağladığınızı belirtin.
- Üvey evlat edinmede iki yıllık evlilik veya otuz yaş şartını ayrıca gözden geçirin.
- Ayırt etme gücüne sahip çocuğun rızasının alınmasını sağlayın; bu rıza esaslı bir geçerlilik şartıdır.
- Ana babanın rızası alınamıyorsa 311. maddedeki hâllerden hangisine dayandığınızı somut delillerle gösterin.
- Sosyal inceleme raporunun kapsamlı düzenlenmesini talep edin; kararların dayanağı çoğunlukla bu rapordur.
- Koruyucu aile ilişkisiyle başlayan bakımın süresini ve içeriğini ayrıntılı biçimde ortaya koyun.
- Ergin evlat edinmede altsoyun açık muvafakatini ve beş yıllık koşulu belgeleyin.
- Yurt dışında verilmiş karar varsa tanıma ve tenfiz yoluna başvurun; iç hukuktaki her farklılığın kamu düzenine aykırılık sayılmadığını bilin.
Sık Sorulan Sorular
Evlat edinmek için bir yıl bakmış olmak şart mı? Küçüklerin evlat edinilmesinde evet. 4721 sayılı Kanun’un 305. maddesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmayı koşul olarak öngörür.
Bekâr biri evlat edinebilir mi? Evet. Evli olmayanlar birlikte evlat edinemez; ancak tek başına evlat edinme mümkündür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli kararında bu hususta kanuni bir engel bulunmadığı belirtilmiştir.
Koruyucu aile olarak baktığım çocuğu evlat edinebilir miyim? Kanunda “çocuğu kurumdan koruyucu aile olarak almamış olmak” şeklinde bir koşul yoktur. Diğer şartlar sağlandığında koruyucu aile ilişkisi evlat edinmeye engel değildir.
Ana babanın rızası her hâlde gerekli mi? Hayır. 311. maddeye göre ana babadan birinin kim olduğu veya nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli yoksunsa ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa rızası aranmaz.
Ergin bir kişi evlat edinilebilir mi? Evet. 313. maddede sayılan üç hâlde ve evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı kişiler evlat edinilebilir.
Sonuç
Evlat edinme dosyalarında biçimsel şartların sağlanması gerekli, ancak yeterli değildir. Kararların gerekçesinde belirleyici olan, çocuğun kurulmuş bağlanma ilişkisi ve bu ilişkinin sürdürülmesinin onun yararına olup olmadığıdır. Bu nedenle dosyanın hazırlığında yapılacak en önemli iş, süre ve yaş gibi ölçütleri belgelemenin yanında, çocuğun mevcut yaşam düzeninin sürmesinin yararına olduğunu gösteren somut delilleri bir araya getirmektir.
Dayanak Mevzuat ve Kararlar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 305, 306, 308, 311, 313, 314
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 5, 54
- Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşme m. 1, 4
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/5783, K. 2022/2231, T. 09.03.2022
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2760, K. 2024/3139, T. 06.05.2024
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/7588, K. 2025/4035, T. 21.04.2025
Yararlanılan Mevzuat ve İçtihat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.305
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.306
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.308
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.311
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.313
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.5
- Yargıtay 2. HD, E.2021/5783, K.2022/2231, T. 09.03.2022
- Yargıtay 2. HD, E.2024/2760, K.2024/3139, T. 06.05.2024
- Yargıtay 2. HD, E.2024/7588, K.2025/4035, T. 21.04.2025
Hukuki Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olarak hazırlanmıştır; hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi doğurmaz. Evlat edinme kararları çocuğun üstün yararına ilişkin somut değerlendirmeye dayandığından, dosya incelenmeden değerlendirme yapılmamalıdır. Her uyuşmazlık kendi somut koşullarında değerlendirilir.
Yayın tarihi: 26.08.2026 · Son güncelleme: 26.08.2026 Hazırlayan: Av. Şerafettin Kaya · Gebze / Kocaeli · 0534 545 23 32 · www.serafettinkaya.av.tr