İşçinin Haklı Fesih Nedenleri: Yargıtay Kararları Işığında Kadın İşçilerin Haklı Fesih Nedenleri

Yazar: Av.Şerafettin KAYA

Yargıtay kararlarını ve ilgili mevzuatı temel aldığımızda, kadın işçilerin iş akdini haklı nedenlerle feshine yol açabilecek bazı özel durumlar bulunmaktadır. Bu durumlar genellikle kadın işçilerin korunmasına yönelik mevzuat hükümlerinin işveren tarafından ihlal edilmesi veya kadınların özel durumlarından (hamilelik, analık gibi) kaynaklanan ayrımcılığa uğramaları neticesinde ortaya çıkar:

1. Analık ve Gebelikle İlgili Hakların İhlali:

• Doğum Sonrası Yarım Çalışma ve Ücretsiz İzinler: Kadın işçilere, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla istekleri halinde belirli sürelerde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Bu süreler ilk doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gündür. Çoğul doğumlarda bu sürelere otuzar gün eklenir ve çocuğun engelli doğması halinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu hak, işçinin talebine bağlı olup işverenin onayına tabi değildir. Aynı hak, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere de tanınır. Kaynaklara göre, bu kapsamda kısmi süreli çalışmaya geçiş talebi işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. Dolayısıyla, işverenin bu hakkı tanımaması, işçinin bu yöndeki talebini reddetmesi veya bu hakkı kullanan işçinin iş sözleşmesini feshetmesi durumunda, kadın işçi için iş akdini haklı nedenle fesih hakkı doğabilir.

• Emzirme İzni: Bir yaşından küçük çocuğu olan kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için günde bir buçuk saat emzirme izni verilir. Bu sürelerin ne zaman ve nasıl kullanılacağı kadın işçi tarafından belirlenir ve günlük çalışma süresinden sayılır. İşverenin bu izni kullandırmaması veya bu hakkı sınırlaması, işçi için haklı fesih nedeni teşkil edebilir.

• Çalışma Yasakları: Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır (analık izni). Hamile veya emziren kadın işçi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. Ayrıca, yer altı ve su altı gibi bazı işlerde kadın işçi çalıştırılması yasaklanmıştır. İşverenin bu yasal yasaklara uymaması, örneğin hamile bir işçiyi yedi buçuk saatten fazla çalıştırması veya yeraltı işlerinde görevlendirmesi, kadın işçi için iş akdini haklı nedenle feshetme sebebi olacaktır.

2. Cinsiyet veya Hamilelik Temelinde Ayrımcılık:

• Anayasamız, kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğunu ve devletin bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlü olduğunu belirtir. İşverenler, iş ilişkisinin kurulmasında, devamında ve sona ermesinde kadın işçilere cinsiyetleri veya hamilelikleri nedeniyle doğrudan veya dolaylı ayrımcılık yapamazlar.

• Eğer işveren, kadın işçinin hamileliği ya da doğum yapması sebebiyle iş sözleşmesini feshederse, bu durum işçi için dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı talep etme hakkı doğurur. Bu tür bir ayrımcı fesih, iş ilişkisini işçi için çekilmez hale getireceğinden, işçinin de iş akdini haklı nedenle feshetme hakkına sahip olabileceği genel iş hukuku prensipleri çerçevesinde değerlendirilebilir. Kaynaklar doğrudan “işçi için haklı fesih” demese de, işverenin kanuna aykırı, ayrımcı bir feshi işçinin iş akdini sürdürme yükümlülüğünü ortadan kaldırır.

Bu örnekler, Yargıtay’ın işçinin korunması ilkesini göz önünde bulundurarak, kadın işçilerin özel durumlarına yönelik yasal haklarının ihlal edilmesinin veya ayrımcılığa uğramalarının iş ilişkisini sürdürmeyi çekilmez hale getirdiğinde, işçiye haklı fesih hakkı tanıdığını göstermektedir.