İŞÇİ, İHBAR TAZMİNATI ÖDEMEDEN İŞTEN NASIL AYRILABİLİR?
Yazar: Avukat Şerafettin KAYA
Çalışma hayatında birçok işçi, mevcut işinden ayrılmak istemesine rağmen “ihbar tazminatı ödemek zorunda kalma” korkusuyla mutsuz olduğu bir ortamda çalışmaya devam etmektedir. İş Kanunu kural olarak; işi bırakan tarafın karşı tarafa bildirim süresi (ihbar öneli) tanımasını, aksi halde bu süreye ait ücret tutarında tazminat ödemesini öngörür. Ancak bu kuralın çok önemli istisnaları vardır.
Bir işçi olarak, ihbar süresini beklemeden ve ihbar tazminatı ödemeden (hatta koşulları varsa kıdem tazminatınızı da alarak) işten ayrılabileceğiniz yasal yolları sizler için derledim.
1. Genel Kural: Bildirim Süreleri ve İhbar Tazminatı Riski
Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, işi bırakmadan önce işverene haber verme yükümlülüğünüz vardır. Bu süre kıdeminize göre 2 hafta ile 8 hafta arasında değişir. Eğer “Ben yarın gelmiyorum” diyip giderseniz ve haklı bir nedeniniz yoksa, işveren sizden ihbar tazminatı talep edebilir,.
Ancak aşağıdaki durumlarda ihbar süresi beklemenize veya tazminat ödemenize gerek yoktur.
2. Çıkış Bileti: “Haklı Nedenle Derhal Fesih” (İş Kanunu Md. 24)
Kanun koyucu, işçiye bazı özel durumlarda “artık burada çalışman beklenemez” diyerek derhal çıkış hakkı tanımıştır. Bu haklardan birini kullandığınızda ihbar süresi tanımanıza gerek yoktur, dolayısıyla ihbar tazminatı ödemezsiniz. Aksine, 1 yıllık kıdeminiz varsa kıdem tazminatınızı da alırsınız.
a) Sağlık Sebepleri: Yapılan işin niteliğinden doğan bir sebeple sağlığınız veya yaşayışınız tehlikeye girerse ya da işveren veya başka bir işçi bulaşıcı bir hastalığa tutulursa, rapor alarak derhal işi bırakabilirsiniz.
b) Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık (Mobbing, Hakaret, Taciz):
- Mobbing (Psikolojik Taciz): İşveren size sistemli bir şekilde baskı uyguluyor, istifaya zorluyor veya kötü muamele ediyorsa bu haklı bir fesih sebebidir,.
- Hakaret ve Onur Kırıcı Davranış: İşveren size veya ailenize küfür eder, onur kırıcı sözler söylerse derhal fesih hakkınız doğar,.
- Cinsel Taciz: İşyerinde cinsel tacize uğramanız ve bunu işverene bildirmenize rağmen önlem alınmaması durumunda tazminatsız çıkış yapmaz, aksine tazminat alarak çıkarsınız,.
c) Ücret ve Diğer Hakların Ödenmemesi (En Güçlü Koz): İşveren ücretinizi kanun veya sözleşme hükümlerine uygun olarak hesaplamaz veya ödemezse (eksik ödeme, elden ödeme, sigorta primlerinin gerçek maaştan yatırılmaması gibi), iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilirsiniz,. Bu durumda ihbar tazminatı ödemezsiniz, kıdem tazminatınızı alırsınız.
- Önemli Not: “Ücret” kavramı geniştir. Fazla mesai, AGİ, ikramiye, yol ve yemek parası gibi hakların ödenmemesi de bu kapsama girer.
3. Emeklilik veya Yaşlılık Aylığı İçin Ayrılma (15 Yıl 3600 Gün)
Eğer 08.09.1999 tarihinden önce sigorta girişiniz varsa ve 15 yıl sigortalılık süresi ile 3600 prim gününü doldurduysanız, SGK’dan alacağınız “Kıdem Tazminatı Alabilir” yazısı ile işverene başvurup ihbar süresi beklemeden işten ayrılabilirsiniz,. Bu durumda ihbar tazminatı ödemezsiniz ve kıdem tazminatınızı alırsınız.
4. Askerlik ve Kadın İşçinin Evlenmesi
- Askerlik: Muvazzaf askerlik ödevi nedeniyle işten ayrılıyorsanız ihbar süresi beklemenize gerek yoktur, ihbar tazminatı ödemezsiniz ve kıdem tazminatınızı alırsınız,.
- Evlilik: Kadın işçi, evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde iş sözleşmesini feshederse, ihbar süresi beklemeden işten ayrılabilir. İhbar tazminatı ödemez, kıdem tazminatını alır.
5. Anlaşmalı Ayrılık: “İkale Sözleşmesi”
İşverenle konuşup “karşılıklı anlaşarak” ayrılabilirsiniz. Buna hukukta “İkale” (Bozma Sözleşmesi) denir,.
- Taraflar anlaştığı takdirde, ne işçi ne de işveren birbirine ihbar tazminatı ödemez.
- Dikkat: İkale sözleşmesi yaparken kıdem tazminatı ve diğer haklarınızın ödeneceğinin sözleşmeye açıkça yazıldığından emin olun. Aksi halde hak kaybına uğrayabilirsiniz.
6. Deneme Süresi İçinde Ayrılma
Eğer iş sözleşmenizde bir “deneme süresi” (en çok 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) belirlenmişse ve henüz bu süre dolmamışsa, hiçbir gerekçe göstermeden ve ihbar tazminatı ödemeden işi derhal bırakabilirsiniz,.
HUKUKİ TAVSİYE VE İZLENMESİ GEREKEN YOL
Eğer yukarıdaki “haklı nedenlerden” birine dayanarak (örneğin maaşınızın geç yatması veya mobbing) çıkacaksanız, şu yolu izlemelisiniz:
- İstifa Dilekçesi Yazmayın: “İstifa ediyorum” derseniz haklı nedeniniz olsa bile zor durumda kalabilirsiniz. Bunun yerine “İş sözleşmemi …. haklı nedenine dayanarak feshediyorum” demelisiniz.
- Noterden İhtarname Çekin: Fesih bildirimini mutlaka Noter kanalıyla yapın. İhtarnamede, ayrılma gerekçenizi (örn: SGK primlerinin eksik yatırılması, mobbing vb.) delilleriyle birlikte açıkça belirtin,.
- 6 İş Günü Kuralına Dikkat: Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hallerinde (hakaret, mobbing vb.), olayı öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 iş günü içinde fesih hakkınızı kullanmalısınız,. Ücret alacaklarında bu süre sınırı yoktur.
Sonuç olarak; İşverene ihbar tazminatı ödemek zorunda değilsiniz. Ancak bunun için “istifa” etmek yerine, doğru hukuki gerekçeyi bulup “haklı fesih” yolunu seçmelisiniz.
