HAMİLELİK NEDİYLE KADIN İŞÇİLERİN TAZMİNAT HAKLARI REHBERİ
YAZAR: AVUKAT ŞERAFETTİN KAYA
Hamilelik döneminde işten çıkarılan bir çalışanın talep edebileceği tazminatlar, çalışanın iş güvencesi kapsamında olup olmadığına ve feshin niteliğine göre değişiklik göstermektedir. İş Kanunu, hamilelik nedeniyle feshi geçerli bir neden olarak kabul etmemekte ve bu durumu genellikle ayrımcılık veya kötü niyetli fesih kapsamında değerlendirmektedir.
Hamilelik nedeniyle işten çıkarılan bir çalışanın hak kazanabileceği temel tazminat ve alacaklar şunlardır:
1. Ayrımcılık Tazminatı
İş Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca işveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, iş sözleşmesinin sona ermesinde gebelik nedeniyle farklı işlem yapamaz,.
- Miktarı: İşverenin eşit davranma borcuna aykırı davranarak hamilelik nedeniyle işçiyi işten çıkarması durumunda, işçi dört aya kadar ücreti tutarında bir tazminat talep edebilir,,.
- Koşul: Bu tazminatı talep edebilmek için işçinin 6 aylık kıdeme sahip olması veya iş güvencesi kapsamında olması şartı aranmaz; tüm işçiler bu haktan yararlanabilir. İşçi, ayrımcılık yapıldığını (hamileliği nedeniyle çıkarıldığını) ispatla yükümlüdür, ancak güçlü bir emare sunarsa ispat yükü işverene geçer,.
2. Kıdem Tazminatı
Hamilelik nedeniyle işten çıkarılan işçi, işyerinde en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır. İşverenin hamilelik nedeniyle feshi haklı bir neden sayılmadığından, işçi bu tazminatı alabilir,,.
3. İhbar Tazminatı
İşveren, işçiyi işten çıkarırken kanuni bildirim sürelerine (kıdeme göre 2 ila 8 hafta) uymak zorundadır. Eğer işveren, hamile işçiyi derhal işten çıkarırsa ve bu fesih haklı bir nedene (örneğin İş Kanunu m. 25/II’deki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi durumlara) dayanmıyorsa, işçiye ihbar tazminatı ödemek zorundadır,,.
4. İş Güvencesi Kapsamındaki İşçiler İçin Haklar (İşe İade)
Eğer işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyorsa ve işçinin en az 6 aylık kıdemi varsa, işçi iş güvencesi kapsamındadır.
- Geçersiz Fesih: İş Kanunu’nun 18. maddesine göre hamilelik, fesih için geçerli bir sebep oluşturmaz,. İşçi, feshin geçersizliği ve işe iade talebiyle arabulucuya başvurabilir ve sonrasında dava açabilir.
- Boşta Geçen Süre Ücreti: Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçiye kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir,.
- İşe Başlatmama Tazminatı: İşveren, işe iade kararına rağmen işçiyi işe başlatmazsa, en az 4 en çok 8 aylık ücret tutarında tazminat ödemek zorunda kalır,.
- Not: Yargıtay uygulamalarına göre, işe iade davası kazanılıp işe başlatmama tazminatına hükmedildiğinde, ayrıca ayrımcılık tazminatına hükmedilmeyebileceği yönünde kararlar bulunmaktadır, ancak doktrinde her ikisinin de istenebileceği savunulmaktadır,.
5. İş Güvencesi Kapsamında Olmayan İşçiler İçin: Kötüniyet Tazminatı
Eğer işçi iş güvencesi kapsamında değilse (örneğin 6 aydan az kıdemi varsa veya işyerinde 30’dan az işçi çalışıyorsa) ve işveren fesih hakkını kötüye kullanarak (sırf hamilelik nedeniyle) işçiyi çıkarmışsa, işçi kötüniyet tazminatı talep edebilir.
- Miktarı: Kötüniyet tazminatı, bildirim süresinin üç katı tutarındadır,.
- Ayrım: İşçi iş güvencesi kapsamında ise kötüniyet tazminatı isteyemez, bunun yerine işe iade davası açar.
İstisnai Durum: Sağlık Nedeniyle Fesih ve Bekleme Süresi
İşveren, hamilelik nedeniyle iş sözleşmesini ancak belirli bir devamsızlık süresi aşılırsa haklı nedenle feshedebilir, ancak bu durumda dahi kıdem tazminatı ödenmelidir.
- Süre: Hamilelik ve doğum hallerinde işverenin haklı fesih hakkı, yasal doğum izni sürelerinin (doğumdan önce ve sonra toplam 16 hafta) bitiminden sonra, işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresine 6 hafta daha eklenmesiyle oluşacak sürenin aşılması halinde doğar,. Bu süre aşılmadan yapılan fesihler haksız feshidir.
